08 Mai

Hollande messatgièr de las lengas minorizadas?

L’ancian president, en visita a l’ostau d’Occitania de Tolosa, foguèt interpelat pels occitanistas a prepaus de la lèi Molac


De collegians escotan F. Hollande dins la cort de l’Ostau d’Occitania

Es una idèia lançada a la tota fin de las discutidas, mas es benlèu la causa pus importanta que se diguèt. Aprèp una gròssa orada de questions e responsas, alara que li èra estat explicat que l’Unesco classifica las lengas regionalas en grand dangièr, François Hollande se remembrèt que se tròba a la cima de l’organisme una de sas ancianas ministras e lancèt: « Audrey Azoulay, coma directritz generala de l’Unesco, podriá intervenir dins lo debat [au Conselh constitucionau NDLR]« . L’idèia agradèt e solid que lo collectiu « Pour que vivent nos langues » ensajarà de contactar la dòna Azoulay. Una audicion d’aquela qualitat marcariá pas mau per defendre la lèi Molac dabans los savis. Rampelam que lo Conselh constitucionau a pas ges d’obligacion a consultar de tèxtes que li son mandats (que se dison « las portas estrechas ») nimai a procedir a l’audicion de personas que vendrián defendre la lèi. Pasmens, es complicat de refusar una audicion a quauqu’un titulari d’una fonccion fòrta.

Pels militants occitanistas, la venguda de François Hollande a l’ostal d’Occitania s’inscriviá abans tot dins la lucha que se mena per sauvar la lei de promocion de las lengas regionalas. Emai se, coma previst, se parlèt tanben de decentralizacion e de la nocion de convivéncia, es la tematica dau Conselh constitucionau que tornèt lo mai sovent. « Sabiái ont metiái los pès » s’amusèt l’ancian president de la Republica, gaire suspres. La primièra question foguèt simpla: coma es membre de drech dau Conselh, emai se causiguèt de pas n’aprofechar, li seriá possible d’intervenir au prèp dau president de l’institucion (que foguèt nomat pel quite Hollande) per que d’audicions siegan realizadas? I calguèt tornar quauques còps, mas l’interpelat afortiguèt que fariá passar la demanda. « S’ai ben comprés me demandatz d’èsser lo factor » s’estonèt amai François Hollande quand se li donèt un autre messatge per la presidenta de region Carole Delga – l’umor demòra la retorica prefirida dau socialista. « Dins lo cas qu’una o mantuna disposicions de la lèi siegan censuradas, caldrà revisar la Constitucion per aver una dubertura per las lengas regionalas, çò que foguèt longtemps ma posicion sus la question, afirmèt tanben l’ancianpresident. Lo Conselh constitucionau aplica, interpreta la constitucion tau coma es escricha uòi. […] Crèsi que cau aver totjorn fisança dins las institucions. »

Una refòrma constitucionala demanda de temps e a pas d’assegurança de capitar, puòi qu’es obligatòri d’obténer los 3/5ens daus vòtes dau Parlament (Amassada mai Senat). La darnièra, en 2008, passèt pas que per doas votzes. Es una via mai que complicada, longassa, que foguèt evocada mas pas concretisada dau temps ont lo president de la Republica se sonava… François Hollande. Brèu una via que conven gaire a l’urgéncia de la situacion per las lengas minorizadas, çò qu’expliquèt lo president dau Congrès permanent per la lenga Occitana, Gilabèrt Mercadier en s’adreiçant a l’ex cap d’Estat: « Avètz pas encara mesurat la situacion catastrofica de la lenga e de la cultura occitana. […] Es en França que la desaparicion de las lengas regionalas s’accelèra lo mai en Euròpa. Alara nos venguètz pas dire que l’Educacion Nacionala fa fòrça, jol vòstre mandat o ara. » Enfin, per çò que concernís lo contengut de la Constitucion, foguèt rampelat a François Hollande que l’inscripcion de las lengas regionalas coma « patrimòni de França » cambièt pas res a lor situacion. « Es doncas una lectura ideologica e pas juridica qu’es facha, a l’ora d’ara França degalha son patrimòni », clavèt Mercadier.

05 Mai

Padena es partit

Escrivan e umorista, Robèrt Martí èra una vertadièra figura populara occitana

Son pas tant nombrosa las figuras de l’occitanisme qu’an una popularitat bèla en defòra dau mitan militant. Sens la cercar, Robèrt Martí, que defuntèt aqueste 5 de mai au matin, obtenguèt aquela popularitat. « Cò qu’es curiós, es la notorietat », fisava l’autor a la Despacha en 2011. Amb son personatge de Padena aviá capitat de parlar au mond de son país e sustot de los faire totes espetar de rire, defensors de la lenga d’òc o non. Son originalitat, per rapòrt a d’autras personalitats occitanas que venon de celebritats (Joan de Nadau, Claudi Marti, los Massilia…), es dins son activitat : Robèrt Martí èra pas cantaire nimai musician, èra un escrivan, poèta e romancièr, e un umorista. Es aquela fonccion, la berreta de Padena sul cap, que li balhèt sa popularitat. Sos espectacles acampavan milierats de personas a còps, que dempuòi ara 40 ans se congostavan de sas istòrias en « patoés », publicadas en cassetas, disques e dvd.

Au civil, quand quitava los vestits de l’empont e la pluma, èra un professor de lengas (occitan, francès e espanhòu) e un militant. Dins las annadas 80, Robèrt Martí prenguèt la presidéncia de l’Institut d’Estudis Occitans, en 1986 foguèt cap de tièra per las eleccions regionalas e dins las annadas 2000, amb sa femna Josiana Daunis, farguèron l’ostau Bodon, un musèu de tria per valorisar l’òbra dau mèstre de Crespin. Militant e caput, Josiana conta dins un reportatge vièlh de Viure al País que son òme li diguèt : « se ganham au lotò, fariái una fondacion per la cultura occitana e tot l’argent aniriá aquí ».

Coma escrivan, prenguèt sovent per cadre de sos romans la val de Viaur, la val ont banhèt dins la lenga occitana pendent l’enfància : es lo càs de « L’ombra doça de la nuèch », escrich en 1976, coma dau « Balestrièr de Miramont », acabat en 2006. Grand contaire de colhonadas, Robèrt Martí èra tanben un òme saberut qu’aviá publicat en francés una antologia dau roman populari (per la quina foguèt convidat a l’emission Apostrophes) e un libre d’estudi sus la figura de Mariana, l’emblèma de la Republica que foguèt inventada pel primièr còp a Puèglaurenç dins Tarn. Pròche de mantun cantaires e musicians coma Claudi Sicre, que l’acompanhèt sus l’empont, o Eric Fraj, pel quin escriguèt de cançons, Robèrt Martí aviá tanben fach d’adaptacions de Brassens o de classics de jazz que canta son amic Bernard Cauhapé sus un disque formidable, « Trio Savignoni e lo Papet ».

A sa familha e sa femna, Josiana Daunis, la còla de Viure al País presenta sas condolenças.

27 Avr

« Lo mond se demandan perqué aquò m’interèssa »

Pel jornalista Miquèu Feltin-Palas, los accents demòran un subjecte mespresat.

Es un libre que, per un còp, plantèt la question de la discriminacion a l’accent dins lo debat public. Escrich pel cap-redactor de l’Express, Miquèu Feltin-Palas, e per l’editorialista mediatic Joan-Miquèu Apathie, « J’ai un accent et alors? » foguèt presentat emai dins los grands mediàs nacionaus. Un an aprèp la publicacion, avèm volgut entrevistar lo Bearnés dau binòmi d’autors per li demandar s’aviá vist una evolucion de las mentalitats, pendent totas las entrevistas que faguèt.

 

26 Avr

La lei Molac deu passar dins de « pòrtas estrechas »

De que son las contribucions que pòdon ajudar lo tèxt au Conselh constitucionau?

La pòrta dau Conselh constitucionau es puslèu larga, mas un esfinx vos agacha

« Podèm far çò que se sona de pòrtas estrechas, e nos anam pas geinar evidentament per las far. » Paul Molac èra combatiu uòi a Rennas. Una video publicada per un jornalista de Oest França mòstra la presa de paraula dau deputat breton dins un recampament per denonciar lo recors au Conselh constitucionau contra sa lei de promocion de las lengas regionalas. Molac balhèt doncas d’indicas sus la defensa de son tèxt. Las « pòrtas estrechas » son las contribucions que son transmesas au Conselh constitucionau per « de personas fisicas o moralas que son concernidas per la lei » que se va analizar. Aquelas contribucions son de memòris, de dorsièrs qu’explican una interpretacion dau tèxt. Es una ajuda que los membres dau Conselh an pas obligacion de consultar o de seguir. Es doncas important que los autors daus memòris siegan de personas que lo vejaire pesa – sovent se far apel a d’especialistas dau drech constitucionau. S’ausís parlar, per part de membres dau collectieu « Pour que vivent nos langues », de l’escrivan Erik Orsenna, ancian dau Conselh d’Estat e pròche d’Emmanuel Macron, per ajudar a la redaccion de pòrtas estrechas. L’autor aviá ja declarat lo besonh d’una lei per las lengas de França dins d’entrevistas (a 41’05 de la video).

Dabans lo parlament de Bretanha, Paul Molac èra enrodat de militants e de mantun autres deputats, emai d’unes LREM que denóncian la sasina que fan lor colègas de partit. L’autor de la lei afirmèt qu’ara « l’opinion basculèt, massivament » en favor de las « lengas regionalas ». E se volguèt optimista puòiqu’afortiguèt : « ai fach mèfi de pas metre causas inconstitucionalas ». Se sap ben que dempuòi 2008 las lengas minorizadas de França son inscrichas dins l’article 75-1 de la Constitucion. Una inscripcion que cambièt pas rès au tractament que lor es fach, mas que ara pòt servir de basa per defendre la lei. Calguèt esperar 13 ans, mas se trobèt benlèu una utilitat a la refòrma constitucionala fin finala.

Lei Molac: un perilh constitucionau?

De deputats de la majoritat fan un recors contra la lei per las « lengas regionalas ».


Los 9 membres dau Conselh consitucionau

Avián doas setmanas aprèp lo vòte dau tèxt per efectuar una sasina dau Conselh constitucionau, esperèron fins a la fin dau darnier jorn per se manifestar. Un grop de 60 deputats pòrta doncas un recors contra la lei Molac – la tota primièra que defend las « lengas regionalas » dins l’istòria de la Vena Republica. Ara lo Conselh constitucionau a un mes per se prononciar. Emai se valida la lei, tot foguèt doncas fach per perdre lo mai de temps possible. Los deputats que fan la sasina son menats per Aurore Bergé, elegida dau departament d’Yvelines, e pròcha dau ministre de l’Educacion Nacionala. Coma un michant de marrit film de suspens, que tòrna aparéisser au moment que los eròis se pensan sauvats, la cara blanquinèla de Joan-Miquèu Blanquer es venguda tornamai espaurugar los defensors de las lengas minorizadas e de la diversitat culturala. A l’Amassada Nacionala, lo ministre aviá afirmat son oposicion au tèxt propausat pel breton Paul Molac. Mas en responsa, los deputats li avián impausat una desfacha rara per un membre dau govèrn : 247 vòtes contra 76. Pièger, la resulta dins son quite camp, lo grop parlamentari de la majoritat En Marcha, es una umiliacion : 100 elegits vòtèron contra lo vejaire de Blanquer, e n’i a pas que 57 que li foguèron fidèus. Lo ministre sembla pas acceptar aquela umiliacion. E n’arribam a una situacion qu’es benlèu istorica, ont de parlamentaris de la majoritat sasisson lo Consèlh constitucionau per un tèxt que votèron lor colègas dau metèis partit !

Au dintre daus 60 deputats que pòrtan lo recors, 10 son elegits dins de circonscripcions occitanas (mentre que n’i a pas ges dins las autras regions que pòrtan una cultura).

Laurence Vichnievski de Puei de Doma (63)
Célia de Lavergne de Droma (26)
Sophie Beaudoin-Hubière de Nauta Vinhana (87)
Jean-Baptiste Moreau de Cruesa (23)
Christophe Jerretie de Corrèsa (19)
Alexandre Freschi d’Òlt e Garona (47)
Cathy Racon Bouzon de Bocas de Ròse (13)
Sereine Mauborgne de Var (83)
Françoise Dumas de Gard (30)
Jean-François Eliaou d’Erau (34)

Per eles, la defensa es preparada. Justifican lor accion en afirmant qu’es sonque l’article 6 de la lei Molac qu’es contestat, aquel qu’obligariá los conses a pagar lo prètzfach escolari daus enfants que seguisson un ensenhament en lenga regionala dins una autra comuna (perque i a pas aquela possibilitat dins lor vila/vilatge). Levat que lo Consèlh constitucionau foncciona pas coma un restaurant. Se li pòt pas comandar un programa a la carta. Quand una sasina es facha, totes los articles son tractats, examinats e doncas menaçats. L’institucion o explica ben sul sieu siti internet :

Procès intenté à la loi, le contrôle du Conseil constitutionnel se déploie indépendamment de la saisine qui l’a déclenché. Ainsi, il est indifférent au juge constitutionnel que les saisissants ne contestent que certaines dispositions de la loi. Si le contrôle porte en premier lieu sur les dispositions attaquées, « il appartient au Conseil constitutionnel de relever toute disposition de la loi déférée qui méconnaîtrait des règles ou principes de valeur constitutionnelle » (Cons. const., déc. n° 95-360 DC du 2 février 1995). C’est donc l’entier contenu de la loi qui est indivisiblement soumis à l’examen du juge constitutionnel, même si la déclaration de conformité n’est désormais relative qu’aux dispositions spécialement examinées par le Conseil dans sa décision.

Ara per LREM caldrà ben afrontar una division que sembla prigonda entre los enemics de la lei Molac e sos defensors. Aqueles son ben mai nombrós e fan coneisser lor colèra dempuòi dijòus fins au cap dau govèrn. Lo president dau grop parlamentari de l’Amassada, lo provençau Christophe Castaner, s’èra escondut au moment dau vòte dins l’emicicle. Voliá pas votar contra lo ministre, mas sabiá que la majoritat de sas tropas o farián e voliá pas nimai donar l’imatge d’un capitani en desacòrdi amb son equipatge. Dimars per la reunion de son grop, aurà de mau de s’amagar tornamai.

L’essenciau demòra pasmens la decision que deu rendre dins lo mes qu’arriba lo Consèlh constitucionau. Per defendre lo tèxt, la procedura possibla es de transmetre a sos membres un memòri que redigís un constitucionalista, per lor explicar un punt de vista. Paul Molac, lo deputat que prepausèt la lei, declarèt a França 3 Bretanha: « sabi que normalament ma lei es pas anticonstitucionala, mas aquò provòca d’ansia en mai ». Membre dau CREO de Tolosa, Nicolau Rei-Bethveder se voliá optimista la setmana passada per la validacion de l’article que deu permetre la generalizacion de l’ensenhament en « lengas regionalas » – « lo subjecte important per nosautres, pramor fòrça collègis e licèus an pas mai d’occitan ». Per çò que concernís l’ensenhament imersiu, l’ancian ministre de la Justícia, Jean-Jacques Urvoas, aviá ja considerat a la debuta d’abriu qu’es pas anticonstitucionau.

Per comprene çò que cambiariá l’aplicacion de la lei Molac e quins son los autres obstacles que se podràn encara li opausar, França 3 Occitania Pirenèus-Mediterranèa faguèt un reportatge dins son edicion en occitan de dissabte passat (qu’es de veire a la fin d’aqueu article). Lo vòte dau 8 d’abriu foguèt un eveniment istoric, que sembla actar un cambiament de la percepcion qu’an los elegits e la populacion de las lengas minorizadas. Mas las culturas demòran menaçadas de desaparicion, los efièches de la refòrma Blanquer contunhan d’èsser calamitoses. Lo temps manca, e 60 deputats an decidit de ne far perdre encara mai.

08 Avr

« Es evident qu’es un moment istoric »

Pel primièr còp jos la Vèna Republica, una lèi a prepaus de las lengas regionalas foguèt adoptada pel Parlament.

« De fach, aquela lèi balha un estatut a las lengas regionalas. Es evident qu’es un moment istoric. » Gilabert Mercadièr, president dau Congrès Permanent per la Lenga Occitana, amaga pas sa jòia aqueste dimècres 8 d’abriu 2021: « Per un còp qu’avem una victòria, ne cau aprofechar! » Èra a l’entorn de 16 oras quora los deputats votèron definitivament la proposicion de lèi relativa a la proteccion e la promocion de las lengas regionalas, portada pel deputat breton Paul Molac. Alara que lo govèrn s’èra opausat, sens succès, a dos amendaments que concernisson l’ensenhament de las lengas minorizadas, alara que lo grop LREM aviá anonciat son oposicion a l’adopcion dau tèxt (amb lo sosten d’un autre grop, aquel de La França Insomesa), la lèi Molac foguèt votada per una majoritat enòrma: 247 deputats contra 76. Un bacèu pel govèrn e mai que mai son ministre de l’Educacion Nacionala. Una resulta que pròva una division prigonda dins lo grop de la majoritat. « Una mobilizacion coma n’aviam jamai coneguda, dins totes los bòrds politics, reprend Mercadièr. Aquò demandèt de trabalh, mas tot lo mond obrèt. » Ancian inspector d’acadèmia, lo Roergàs explica qu’ara las lengas dichas regionalas an « un estatut coma patrimòni imaterial qu’es reconegut dins lo còdi dau patrimòni e dins lo còdi civil. » E ne balha un exemple, la senhaletica bilinga: « N’i a que trantalhavan, que disián « sabèm pas s’es legal ». Ara es clar : es legal. Tot parièr, ara se pot prepausar d’ensenhament en occitan de’n pertot. » Per mai de precisions sul contengut de la lèi, sus la portada dau vòte d’aqueste tantòst, avèm contactat tanben lo primièr concernit, lo deputat Molac. Dins las doas videos seguentas, podrètz escotar sas primièras reaccions.

29 Mar

Una lei per las lengas regionalas

Dans votre JTOC samedi, Sirine Tijani vous a parlé du défi lancé par le député Paul Molac à un humoriste breton pour expliquer en vidéo l’importance de la loi sur les langues régionales.

La proposition de loi sur les langues régionales de Paul Molac, sera étudiée en deuxième lecture à l’Assemblée nationale le 8 avril prochain.
Le 8 avril sera la dernière occasion d’adopter les articles sur l’éducation qui ont été retirés par les députés puis inscrits à nouveau par les sénateurs.

L’humoriste breton Simon Cojean a répondu à l’appel du député Paul Molac et a fait une vidéo avec l’humoriste alsacien Sepi :

Le collectif Pour que vivent nos langues milite pour que la loi soit votée dans son intégralité. Il a reçu le soutien de 13 présidents de régions. Une pétition est aussi en ligne.

@Vicenta

 

23 Fév

Los tresaurs en òc d’Ais de Provença

Au mes de genier, una còla de l’Edicion occitana anèt cap a l’extrèm-orient, en Provença.

Dins la vièlha vila d’Ais de Provença, la lenga d’òc ocupa ben l’espaci public. Un brave esfòrç de senhaletica es menat dempuòi d’annadas, e cada carrièra o gaireben pòrta sa placa en grafia mistralenca. Emai, se tròba au ras dau palais de justicia una placa en francés qu’intègra, maugrat ela, lo provençau: la « rue de la bueno carrièro », polit pleonasme. Se nòta doncas un vertadièr esfòrç de la comuna sestiana, renforçat dins lo periòd de las fèstas de fin d’an per las projeccions dins mantuna plaças de messatges en occitan.

Au delai de las beutats dau centre vila d’Ais, aqueu desplaçament foguèt l’escasença d’encontrar de joves animators daus malhums sociaus en òc – que poiretz descobrir lo 7 de març venent dins una emission especiala de Viure al País consacrada au numeric en òc, e puòi d’anar vistalhar lo COL’OC, lo Centre d’Oralitat de la Lenga d’Òc. Un endrech de tria, a l’encòp mediatèca ont podètz consultar libres, disques o filmes, mas tanben un fons de collectatge daus pus precioses pels universitaris e totes los afogats de la lenga nòstra. Per exemple, i es compilada una bona part daus imatges de rodatge, de las entrevistas menadas pendent d’annadas per Joan-Pèire Belmont que trabalhava aus programas en òc de França 3 en Provença. Una part d’aqueu fons se pòt consultar en linha, sul siti dau COL’OC.

Retrobaretz l’ensèm de la nòstra passejada sestiana dins lo JT occitan dau 16 de genier passat, totjorn disponible en linha aicí.

Enfin, un mot sul mensuau d’informacion Aquò d’Aquí. Basat a-z-Ais, es bailejat per Miquèu Neumuller, e prepausa a cada numero d’articles de fons, cronicas e reportatges en occitan. Trobaretz en seguent lo menu de l’edicion de febrièr. E trantalhètz pas d’anar vos informar en linha tanben, qu’es un daus rares sitis d’informacion en òc, e benlèu lo solet, que prepausa de formats longs.

05 Déc

Jòrdi Peladan e sa familha en òc

Lo 6 de decembre, Viure al País seguís l’autor Jòrdi Peladan patriarca d’una familha militanta, passionada e unida.

 Martin, Jòrdi e Corina a Nimes

Son de raiòls, de rebossiers, parpalhòts tanben e amai occitanistas. Tres generacions que portan uòi encara la lenga d’òc, dau grand aus felens, e que la fan viure dins lor vila de Nimes e dins lor refugi en Cevenas, Sant Estève de Val Francesca. Autor reconegut e militant caput, Jòrdi Peladan rampela sovent que « i aviá pas res d’obligatòri » per sos tres enfants. Lor impausèt pas jamai de seguir sa lucha per defendre la cultura occitana. E pasmens, dos venguèron regents en calandreta. Perque, emai sens obligacion, la lenga èra presenta dins sa familha coma dins aquela de sa femna. El seguèt un percors pron classic dau locutor occitan : enfant, coneissiá lo patoès de sa maire, aquel de la val francesca. Sos dos parents èran originaris de la valada e Jòrdi i passava totas sas vacanças – la famiha viviá a Alès, ont lo paire èra professor. A Sant Estève, l’ostau daus Peladans es isolat dins los bòsques, a 4 quilomètres dau vilatge. « Dins aquel temps, i aviá pas de camin per la veitura, alara bolegaviam gaireben pus d’aicí » precisa l’escrivan. Per el, lo patoès se limita longtemps an aquel luòc. S’avisarà ben mai tard que se parla endaquòm mai, e qu’a un autre nom. « Es estat una revelacion. A l’epòca, coma fòrça mond, ai fach lo collègi d’Occitania, de corses per correspondéncia. E ai descobèrt que podiái escriure en occitan, çò que sabiái pas. » Uòi, pasmens, la lenga d’òc demòra encara per Jòrdi Peladan aquela de la maire e las Cevenas son presentas dins gaireben totes sos libres, en poesia coma en pròsa. Mas sustot, es sa lenga d’escritura : « pensi pas qu’auriái escrich sens l’occitan. En francès, pensi pas ».

Installat dempuòi 1966 a Nimes, Jòrdi s’aluenchèt jamai de Sant Estève. Se n’amusa. « Siái pas un viajaire, ai aqueste besonh d’i tornar cada tres o quatre jorns. Emai a còps qu’ai gaire de temps fau l’ora e mièja de veitura sonque per asagar l’òrt ». Sos enfants e sos felens venon eles tanben passar de vacanças dins l’ostau de familha. « I vau au mens un còp per an, es important », confirma Martin, 25 ans. Pòdi pas i anar tant de temps coma quand èri pichon, mas ongan per exemple es alai qu’ai fach una fèsta per l’an novel. » « Tot lo mond a la clau, explica lo grand. D’unes venon per la dimenjada, d’autres i organizan de fèstas, es dubert a totes. » Es amont tanben, que sas doas filhas e son fiu foguèron confrontats d’un biais viu a la lenga occitana. Corina, la segonda, fondatritz e directritz de la calandreta Aimat Serres de Nimes, se remembra de sa grand que parlava lo patoès, « amb sos amics, sos vesins, mas pas amb nautres ». « Me mandava a l’òrt quèrre « des oignons » e un còp crosi mon oncle e mon paire que me dison : « te siás enganada, as près de cèbas », e ieu compreniái ren. Las lengas se mesclavan sovent, au punt qu’ai descobert pas qu’au licèu que talabrena es pas un mot francès. » La familha mairala es tanben raiòla e Corina conserva encara lo pichon casernet que son grand li aviá fach, « mon primièr lexic patoès-francès ». Per ela, i aviá doncas una « dinamica » que la butèt a s’afogar per l’occitan. « Te levas pas un matin en te disent, « vau seguir la dralha de mon paire ». Fasiái d’occitan au licèu, èri dins de grops de dansas trad, ma maire èra ja regenta e prepausava de projectes en occitan. A un moment, me caliá causir un mèstier e calandreta se presentèt. »

Lo tablèu de familha se completa amb Eric, lo marrit de Corina, el tanben regent de calandreta e lors enfants Simon e Martin, que parlan totes dos occitan – çò qu’es pas lo cas per totes los felens de Jòrdi, que n’a 7 en tot. L’autor raiòl entamenèt darnierament un novel polar, que marcarà lo retorn de la detectiva Margarida Cercamond e que contunharà una òbra sens pausa dempuòi las annadas 80. Un percors que pòt estonar, puòiqu’es menat per un òme qu’aviá causit coma profession d’ensenhar las matematicas. « Benlèu que foguèt un biais de me marcar familiarament, puòi que mon paire èra professor de letras », conta l’ancian ensenhaire de l’universitat de Montpelhièr e autor d’un libre d' »Aisinas Matematicas » en occitan. Mas es pas solet a trabalhar la lenga. Silvia, son ainada, es jornalista e Corina fa de reviradas, coma aquela dau roman « Seda » de l’Italian Alessandro Baricco. Sustot, la regenta realisèt un trabalh remarcat sus la benda dessenhada « Los Ignorants » que conta cossí dos amics, l’un vinhairon e l’autre autor de BD, s’inícian mutualament a lor mèstier. Una òbra plena de vocabulari especific, que demandèt un brave trabalh. Dins una entrevista au Diari, Corina expliquèt que son percors de traductritz comencèt dins son escòla, que mancava de materiau pedagogic en òc e que caliá ne revirar dau francés. « A un moment donat, comencèri simplament de far la metèissa causa pels adultes. »

Dins l’ostau de la val francesca, que se trapa au cap d’una rota de tèrra e de pèiras au mitan daus bòscs, Jòrdi Peladan nos aculhiguèt pendent una tantossada au mes de septembre. Se i dintra per una terrassa directament dins la sala de manjar, en dessús d’una anciana cleda per secar las castanhas – solid, sèm en Cevenas. Sus una paret senhoreja la crotz uganauda e sus las laissas se trapan mantun alcoòls. « La cantina de 51 es per Corina, Eric aima melhor lo 45 » indica lo mèstre daus luòcs. Defòra l’òrt es organizat en estancis, ont coabitan lieumes e aubres. S’i pòt remirar un polit panorama sus la valada. « Ai trapat un equilibri, entre la vila e aicí, nos fisa Jòrdi. Aimi d’èsser en vila, i a mai d’animacions. Mas se deviái causir, es aicí que demorariái. »

Jòrdi Peladan dins son ostau en Cevenas

22 Oct

Sicre e Di Rosa mòstran lor Occitania (la region)

Un libre a la pluma e au gredon, que presenta l’Occitania-Pirenèus-Mediteranea.

Alara que las eleccions regionalas se sarran, emai se d’unes demandan lor repòrt, un primièr bilanç se deurà faire dau descopatge novel que se decidiguèt en 2015. Es la famosa fusion de las regions, que recampèt en país d’òc l’Aquitània amb Lemosin (e lo Peitieu-Charantas), Auvèrnha amb Ròse-Aups e Miegjorn-Pirenèus amb Lengadòc-Rosselhon. Aqueu darnier cas faguèt polemica puòique se causiguèt lo nom d’Occitània-Pirenèus-Mediteranea. Pasmens l’institucion existís e ensaja de s’implantar, de fargar un ligam amb sa populacion. Dins aquela mira, un libre foguèt comandat a dos artistas de tria, lo pintre setòri Hervé Di Rosa e lo cantaire tolosan Claudi Sicre. Amassa presentan los 13 departaments dau territòri e d’aspectes culturaus comuns a la region tota, amb de segur la lenga occitana. Los dessenhs son de Di Rosa e los tèxtes de Sicre e fan un libre preciós per son contengut. E qu’es tanben d’aprofechar, qu’es pas totjorn a d’artistas d’aquela qualitat que se demanda de faire de promocion.
En mai dau libre, los dessenhs de Di Rosa foguèron editats en serigrafia per los prepausar dins una exposicion itineranta, que se passejarà dins totes los cantons de la region.

Lo jornau occitan consacrèt un reportatge au projècte, quand l’exposicion foguèt presentada a Tolosa en septembre. Vos prepausam de vèire aicí l’integralitat de l’entrevista d’Hervé Di Rosa, que presenta son trabalh mas tanben son ligam amb la region e la cultura d’òc.