22 Mar

Pouvoir d’achat – póder de crompar

Voici un Mot d’oc d’actualité : le pouvoir d’achat.

dessin humoristique : pouvoir d'achat

@ Emmanuel Watt – FTV


Augmentation des prix à la pompe, dans les supermarchés… la question du pouvoir d’achat est un sujet qui préoccupe.

Le pouvoir d’achat en occitan c’est « lo póder de crompar », qui vient du latin « comparare » qui a donné aussi en français le verbe « comparer ».

Et oui, on pourrait dire qu’en occitan, on compare avant d’acheter :

 

@Vicenta

 

 

18 Mar

Viure al País du dimanche 20 mars 2022

Votre magazine Viure al País  reprend ce dimanche à 10h 20 sur France 3 Occitanie.

Marius Blénet

Marius Blénet – Viure al País @ FTV

Dans cette émission présentée par Marius Blénet, nous parlerons des prochains 20 ans, au mois de mai, de la célèbre marque occitane Macarel. Il y aura aussi un nouvel épisode de notre série consacrée au sport avec cette fois-ci du yoga et un Memòria d’òc qui nous contera l’histoire des radios occitanes.

Un complément sur le Memòria d’òc consacré à l’histoire des radios en lenga nostra : à lire

Bonne fin de semaine…

@Vicenta

 

 

28 Jan

La Fédération des Pays Unis divisa

Un colectiu novèl de partits politics regionalistas se fondèt en genièr, la preséncia comuna de Bastir-Occitania e dels provençalistas de Prouvenço Nacioun pausa question.


Acamp de creacion de la Fédération des Pays Unis @LeFigaro

Perqué una novèla federacion de partits politics regionalistas e defensors de culturas minorizadas? Perqué dins aquela novèla federacion s’i tròban a l’encòp d’occitanistas e de provençalistas – qu’afirman que lo provençau es una lenga diferenta de l’occitan? La Fédération des Pays Unis, nascuda lo 15 de genièr passat, interròga. Aquel colectiu es compausat, per ara, de 5 formacions: lo Parti Breton, lo Parti Lorrain, Prouvènço Nacioun, los Bascos d’ENJ-PNB e doncas Bastir-Occitania*. De formacions que revindican l’autonomia de las regions, una organizacion federala en França e que defendon las lengas minorizadas dins aquel país. E que precisèron tre la fondacion, que lor federacion es pas facha contra aquela qu’existís dempuèi las annadas 90, « Régions et peuples solidaires » (RPS): alara que RPS es engajada a esquèrra, los membres de la FPU « refusan d’èsser embarrats dins lo debat esquèrra-drecha, franco-francés », segon lor pòrta-paraula Alan Guarino, qu’es tanben president de Prouvènço Nacioun. Del costat de Bastir-Occitania nos foguèt precisat que lo Partit Occitan, membre de RPS, s’opausèt a l’entrada de las autras formacions occitanistas dins la federacion (coma lo Partit de la Nacion Occitana o precisament Bastir) e qu’en Bretanha, l’Union Democratica Bretona auriá tanben enebit l’adesion del Partit Breton. Joan-Luc Davezac, que signèt la carta de creacion de la FPU per Bastir-Occitania, explica que d’unes membres coma lo Parti Lorrain « son de centre drecha », d’autres coma el « de centre esquèrra », e que la tòca es « de cobrir tot lo terren, per que totes los regionalistas pòscan integrar la batalha ». Davezac apond que los Provençaus eles insistisson sul fach que son pas de ges de bòrd. La pagina d’acuèlh del siti de Prouvenço Nacioun o confirma, lo partit se declara « ni de drecha, ni d’esquèrra, nimai del centre ».

Aligança contra-natura?

Cò qu’es reprochat a Prouvènço Nacioun es efectivament pas un engajament politic, mas una ostilitat recurenta e mantenguda contra l’occitanisme. Lo fach de veire aquel partit amb Bastir Occitania faguèt reagir los occitanistas de Provença. L’Ostau dau País Marselhés publiquèt un comunicat diluns 24 de genièr, denonciant « una aliança vergonhosa ». Membre de l’associacion, Matieu Castel descriu Prouvènço Nacioun coma « dubertament anti-occitanista ». « Demandan que siegue enebida la grafia occitana, diguèron de pas votar per la lista Òc per Provença a las regionalas en rason de la preséncia d’occitanistas – alara que lo programa parlava sonque dau provençau. E puèi que considerèsson qu’es una autra lenga es una causa, mas demandar que siegue enebida es de racisme; coma se demandavan d’enebir d’escriure l’arab. » En furgant se trapan de publicacions que tradusisson aquel « anti-occitanisme »: un reportatge de TF1 que parla de l’occitan en inclusent Provença es « un desonnor », una publicacion de l’IEO-CREO Provença es presentada coma « una propaganda que lordeja la lenga provençala », o encara una ataca d’Alan Guarino contra lo Partit Occitan que « defènd un plan óucitan gloubau que trasformo lis identitats en simpli federacioun d’uno entitat supranaciounalo counceptualo emé pèr ambicioun de nourma di lengo plurielo dins un estandard unique designa souto lou voucable d’óucitan ». Per Joan-Luc Davezac, « l’important es de parlar la lenga e de balhar de poder a las regions per que las regions balhen de poténcia a la lenga ». L’ex cap de tièra de las regionalas 2021 precisa qu’Alan Guarino se definís coma « regional, per un França federala dins una Euròpa federala ». Autre membre de Bastir-Occitania, Joan-Pau Laval afirma que « caldrà parlar d’aquela question » e ajusta qu’un acamp en prevision de las legislativas se tendrà au mes de febrièr amb lo Partit Occitan e lo Partit de la Nacion Occitana. Dins lo comunicat de l’Ostau dau País Marselhés, « l’union politica de dos moviments: l’un occitanista, l’autre anti-occitanista » es vist coma « una bela galejada ». Per Matieu Castel, aquela union èra impossibla per part dels provençalistas quand lo nom d’Occitania remandava pas a una region administrativa. « Ara, se pòdon aligar amb un partit occitan que defend sa lenga dins sa region ».

Objectiu: legislativas

La Fédération des Pays Unis s’es doncas bastida a l’encòp en rason de la « barradura » de RPS e de divergéncias de posicionament (emai se lo partit basco ENJ-PNB es membre de las doas federacions); una aligança que Joan-Pèire Laval vei sus « de basas mai democratas-centristas ». E se bastiguèt tanben en 2022 perqu’arriban las eleccions legislativas, « las solas eleccions que rapòrtan » reconéis Joan-Luc Davezac. La tòca de la FPU serà de capitar d’aver mai de 1% de las votzes per al mens 50 de sos candidats, e atal de reçaupre un finançament public. « Serián de mejans financièrs que permetriàn d’aver mai de poder d’accion e de preparar las europencas » contunha Davezac, qu’apond esperar « 150 candidats » pel mes de junh e que de discutidas son en cors amb de partits d’Alsàcia e de Catalonha per los integrar a la FPU.

 

*Dempuèi lo mes de decembre passat, l’organizacion Occitania-País Nòstre repartiguèt sas activitats: l’accion politica per Bastir-Occitania, mentre que l’accion culturala e economica demòra a Occitania-País Nòstre.

26 Jan

« Un roman d’afrontament, de vida e de paratge »

Membre dau grop Coriande, organizator del festenal « Trad’hivernales », Danís Galvier es tanben un autor. Ven tot just de publicar son primièr roman, « Dilà, entre doas ribas ».

Es lo vòstre primièr roman, de que vos butèt a passar a aquela fòrma?

Ai fòrça escrich de fòrmas cortas: de cançons, de novelas. Mas es una causa que me tafurava dempuèi un moment, de far viure los personatges per un moment. Lo fach de fargar de personatges, lor donar de carn, los far viure lo temps del roman, es una aventura fòrça interessanta. Es aquò que voliái e pensi que l’ai plan fach dins lo roman.

Aquel roman es dins un encastre vertadier, Somèire, vòstra vila?

Res es pas vertadier e tot es vertadier. Se passa a l’ora d’ara, amb lo mond de l’ora d’ara, amb de problematicas de l’ora d’ara. E se debana dins Someire qu’es pas exactament Someire, mas qu’es Someire. Es un roman que diriái un roman social, una mena de « thriller » social. Quicòm coma aquò. Generalament, lo mond qu’o legisson an de mal d’arrestar, raja coma Vidorle.

Es un roman social e tanben un roman d’afrontament?

Òc un roman d’afrontament mas tanben un roman de vida e de paratge. Un roman ont la comunicacion entre las generacions es interogada, ont i a un molon de solidaritat que se desvolopa, pasmens la vida es pas un long flume tranquille nimai. L’istòria se debana al entorn d’una filha venguda de Turquia, una Kurda, amb totas las problematicas qu’i son ligadas e que se mesclan amb de problematicas localas. Me semblèt interessant de trachar del rescontre entre noveltat e ancianetat, e sustot del rescontre entre los monds: los joves e los mens joves, l’alhors e lo local.

Qual es que s’afronta alara dins aquel libre ?

Repreni los problemas de l’ora d’ara, que son pas que de pretèxtes : lo mond que son d’aquí e aqueles que son pas d’aquí. E se vei que i a d’autras causas que tiran las ficelas, d’autras personas. Es la societat normala ont se tròban mond que se servisson d’aquela mena de causa per se’n metre plen la folhas. Mas çò francament important es de veire los gents que vivon al entorn d’aquò.

@Aquodaqui

Lo primier roman de Danís Galvier, « Dilà, entre doas ribas », es publicat en çò de l’Aucèu Libre

14 Jan

Omenatge a Pèire Boissièras e Gèli Grande

La dimenjada passada foguèt de las rufas. En 3 jorns, aprenguèrem 3 despartidas, aquelas de Gui Cavagnac, Pèire Boissièra e Geli Grande. Cadun d’entre eles foguèt a l’encòp un actor culturau (escrivan, musician, realizator) e un militant, tant dins d’associacions coma en politica. Un omenatge lor serà rendut deman de sèr, dissabte 15 de genier, dins lo jornalet d’informacions de França 3. Abans aquela difusion, vos prepausam de descobrir d’archius qu’avèm trobats dins lo catalòg de l’INA.

A l’encòp cantaire, compositor e autor, Pèire Boissièras èra tanben un collectaire, una vertadièra biblioteca de cançons e contes popularis. Un repertòri vengut de son parçan dau naut agenés, mas un repertòri tanben fornit en d’autres dialectes. Aquelas coneissenças, las partajava, notadament, cada an dins l’encastre de l’Escòla Occitana d’Estieu a Vilanuèva d’Òlt. Es aquel aspect qu’es abordat dins un reportatge de 2007, per Clamenç Alet.

Per descobrir mai precisament l’òme e son país, au quin èra mai qu’estacat (foguèt conse de son vilatge), una passejada facha en 2003 amb Aymeric Jonard.

Gèli Grande èra el tanben dau país agenés. Militant acarnassit dempuòi mai de 40 ans, se lo trapava pertot ont un eveniment valorisava l’occitan. Co-president dau Partit de la Nacion Occitana (P.N.O.), èra tanben poèta, autor d’un recuèlh « Puntas de roge ». Lo trobam dins la video seguenta per parlar d’una autra figura agenesa, Jansemin, amb Sirine Tijani.

07 Jan

Miquèla Stenta, militanta, escrivana e Setòria

Dempuòi mai de 50 ans qu’i milita, Miquèla Stenta es una figura coneguda de l’occitanisme. Mas dempuòi 2019, la presidenta dau Cèucle occitan setòri nos fa descobrir qu’es tanben una escrivana.

En comparason amb l’imatge generalista que se fa das setòris, vaquí una femna que correspond a mantun critèris. Stenta, primièr lo nom. Un nom italian e una origina comuna a tant de mond eissuts de l’iscla singulara : Brassens, Paul Valéry, Di Rosa, Evangelisti, Pèire François, Buonomo (lo rubiman), Liberti… « Los Setòris vertadièrs son coma ieu, mitat Calabreses, Napolitans e mitat dau país ». Dau costat de la maire, l’enrasigament a Seta remonta gaireben a la creacion de la vila au sègle XVII. E per completar lo tablèu de familha a la mòda « setòia », lo grand èra pescaire e lo paire obrièr dau pòrt. Stenta, de son pichon nom Miquèla, en mai de sas originas es convencuda, coma totes los Setòris, que traparà pas melhor luòc de vida qu’aicí. « Ai de besonh de viure dins un endrech ont un canton de carrièra me ditz quicòm, ont quauqu’un que crosi per carrièra me ditz quicòm, ont quand fau las crompas sabi ont vau perque coneissi mai o mens lo mond. » Installada au nòrd de la ciutat, nos detalha aquela coneissença personala de la vila en passejada dins son barri dau Barrou: « Quand veni a riba d’estanh, sabi qu’en fàcia, a Bozigas, aviái una tanta que trabalhava a las ustras ; a costat i a lo cementèri, qu’es vièlh de 1700 e quicòm, ont soi solida que s’i tròban mond de la familha de ma maire. » Evidentament, Seta es omnipresenta dins los dos libres que publiquèt dempuòi dos ans Miquèla. I conta dins lo primièr, « Negrelum », la rufa fin de vida de sa maire, a 94 ans, entre espitau e ostau de retirada. Lo segond, « Eu », es consacrat a son paire, que se suicidèt en 1968 (quand l’autora aviá pas que 22 ans). Un traumatisme qu’evoquèt pas jamai tant amb la maire qu’amb lo fraire. Los rapòrts amb la maire, aquela que dirigissiá la vida de l’ostau, èran pas totjorn aisits. « Ma grand èra una femna fòrta, de caractèr, confirma Estèla, filha de Miquèla. Quand èri pichona m’aviá dich de polidas messorgas, mas aviái comprés que ne caliá pas parlar. Ma maire ela me ne parlèt pus tard, mas foguèt fòrça long. Crèsi que la mòrt de ma grand foguèt l’eveniment que desbondèt la paraula. » Es un contèxt dur, pesuc, qu’auriá poscut alunhar Miquèla de sa familha o de sa vila. Pasmens, aprèp 20 ans d’ensenhament en Lemosin, tornèt per acabar la carrièra au sieu. « Emai quand viviam en Corrèsa, totas las vacanças se passavan a Seta », precisa Estèla.

Solid, los libres de Miquèla Stenta son pas das mai joioses. Mas, se legisson sens cap de geina – vist la tematica èra pas evident. E puòi, en delai das parents, parlan de la plaça de las femnas dins la societat, de l’evolucion d’aquela plaça e de feminisme. Retraçan tanben lo percors d’una familha d’immigrats, arribats a la fin dau sègle XIX, dins un temps ont lo nom de « Calabrés » servissiá d’insulta per designar totes los Italians de la ciutat. Que siaga pel paire o la maire, Miquèla èra de la classa obrièra, e nos detalha sa joinessa de « transfuga de classa » – la tematica es de mòda – ela que faguèt d’estudis, alara que dins sa generacion, « 3% das enfants d’obrièrs anavan au collègi ». Enfin, se tracha tanben dins aqueles obratges de la lenga occitana : a travèrs primièr aquela classa populara setòria de la mitat dau sègle XX ; mas tanben amb la descoberta de la cultura occitana que faguèt l’escrivana. Una descobèrta, facha a l’azard e a l’universitat, dins un cors de Robèrt Lafont que recitava « Verd Paradís » de Max Roqueta – la scèna fai enveja.

Un autre trach de caractèr prestat as Setòris, es d’aver una brava maissa. Miquèla Stenta sustot manca pas de caractèr. Capabla de mandar a l’autre caire de la vila los toristas que li demandan ont se tròba un ostau vist a la television, dins la seria de TF1 rodada a Seta. « Los mandi tostemps dau marrit costat », reconeis l’anciana professora. Un de sos ancians liceans, Julian Konopnicki, vengut a son torn ensenhaire, conta lo plaser d’anar dins sa classa. « La sonaviam Miquèla e pas dòna Stenta, ja te cambia la vida. E fasiá pas res d’aver cors de 16 a 18 oras, èra totjorn un chale d’i anar. » L’aprentissatge èra « dinamic, simpatic », pasmens « rigorós » tanben. Militanta capuda, per Miquèla l’occitanisme es un engajament de vida. Dins sa joinessa, fasiá part de la còla qu’anèt sus las raras d’Occitania, placardar sus las rotas que se cambiava de país. A l’ora d’ara es presidenta dau Cèucle occitan setòri. E amb sos amics venon de reviscolar l’« Almanac Setòri e de las ribas de Taur », una revista istorica, estampada pel primièr còp a la fin dau sègle XIX. « Avèm gardat la devisa de la revista qu’es de parlar de Seta as Setòris, mas aquela devisa l’avèm alargada, puòique balham tanben la paraula as neo-Setòris e au mond de’n defòra. » A l’encòp un raconte de la vida vidanta e un guida per descobrir la vila, l’Almanac beneficièt d’una bèla edicion. « Au mens pòt far polit dins una biblioteca », ditz Miquèla. Au sieu, dins l’ostau de familha, la biblioteca desbòrda. Los libres fan de pialas sus las taulas, pel sòl. Ges de television, ges d’ordinator, es tot just s’acceptèt de se crompar un telefonèt. Tant melhor, li daissa temps per escriure. Un parelh d’obratges novèus son ja anonciats.

Dimenge 9 de genier, un long reportatge serà consacrat a Miquèla Stenta e a l’Almanac Setòri dins Viure al País.

A lire en français sur le fil info de France 3 Occitanie : https://france3-regions.francetvinfo.fr/occitanie/herault/sete/miquela-stenta-je-suis-nee-a-sete-2405344.html

 

05 Jan

« Un miracle » que ten dempuèi 10 ans

2022 marca los 10 ans de Jornalet.com, primièr siti d’informacion tot en òc. Ferriol Macip Bonnet n’es lo cap-redactor e fondator.

Jornalet.com aurà lèu 10 ans : aquò se festejarà ?
Seriá estat plan polit d’organizar una bona fèsta, mas d’un costat avèm pas d’argent – Jornalet subreviu coma pòt – e de l’autre costat i a la covid. Doncas, se faguèt una amassada amb qualques legeires e se decidiguèt que localament seràn organizadas divèrsas seradas. E atal festejarem l’anniversari de Jornalet long de tota l’annada e sus tot lo territòri de lenga occitana. Ja avèm demandat de participar a l’Estivada de Rodés o a la corsa d’Aran per la lenga e voldriam anar tanben al festenal de Saurat. De mond se prepausèron per far quicòm en Gironda, Bearn, dins Aude, en Provença, a Tolosa… E avèm lançat un sondatge en linha per que lo mond nos digan de quina region son e coma aquò, los legeires d’un meteis canton se podràn conéisser e s’amassar per organizar de seradas.

 

Las dificultats financièras son regularas per Jornalet. Ont ne sètz a l’ora d’ara ?
Coma tostemps, Jornalet subreviu gràcias a una petita subvencion de la Generalitat de Catalonha, en sosten a las activitats en occitan, gràcia als dons dels legeires e a tot l’argent que recampa l’associacion dels Amics de Jornalet. Es un miracle, mas avèm tengut lo còp fins a 10 ans. Sabèm pas se durarem o non, pel moment pòt tenir. Sembla qu’aurem de publicitats per part de l’OPLO e de la comuna de Tolosa. Se nos arriba mai de publicitat, tant melhor, si que non raubarem d’oras a la familha o al sòm.

 

I a un contraste entre las dificultats de Jornalet e son importància : es vengut lo siti de referéncia d’informacion en òc.
Aquò nos pòrta una granda responsabilitat. Fasèm çò que podèm, al nivèl jornalistic es pas una meravilha, es pas lo melhor mèdia que siá. Sèm venguts una referéncia perque n’i a pas d’autre. E benlèu perqu’es lo sol esplech que far viure l’occitan cada jorn. Cal dire qu’avèm un jornal de referéncia, Villaweb, en catalan. Es el que nos ajudèt a créisser e que nos manda de materials o d’informacions quand avèm res a publicar : nos ofrís son contengut a gratís per qu’òm l’adapte en occitan.

 

I a pas d’autre mèdia atal tanben perque sètz los sols a vos motivar d’o far.
Jornalet es un jornal collaboratiu : la redaccion es centralizada a Barcelona, ont m’arriban de nòvas de tot lo país, la correccion linguistica se fa a Pèiralatas dins lo Daufinat e los audios son registrats cada jorn en Peiregòrd. Las novèlas tecnologias nos permeton de far aquel miracle, mai que mai en occitan, Occitania es un país talament grand. E puèi, i a de mai en mai de collaboracion amb los legeires : los opinaires que fan d’articles coma aqueles que mandan las nòvas.

 

En 10 ans, quinas foguèron las evolucions importantas ?
La version de papièr, mas sèm a analizar se la contunham o pas. Nos demanda tròp d’esfòrces e sabèm pas s’es pron presada. Dempuèi un an, avèm la version sonòra dels articles. E en 2022, anam inaugurar lo novèl siti web, que fa mai d’un an que trabalham dessús.

21 Déc

Bon Nadal, bon annada e bonas fèstas

Pendant les fêtes, Viure al País, votre magazine occitan, fait une pause. Un pauc de repaus per passar Nadal e la fin d’annada, abans de vos tornar trobar lo dimenge 9 de genièr. Cependant, le journal occitan du samedi à 19h15 continue lui, et vous pourrez découvrir deux éditions spéciales pour le jour de Noël et le 1er de l’an.

Bon Nadal, bon annada e bonas fèstas. Que l’an que ven siá un brave òme!

 

 

@ La còla occitana de França 3

 

 

14 Déc

Industrie – industria

Le Mot d’oc aujourd’hui est « Industria » : l’industrie, ses usines, ses ouvriers … l’industria, sas usinas, sos obrièrs…

tissage @ Viure al País

Notre région connaît une tradition industrielle, notamment dans le domaine du textile, comme les jeans de Nîmes, les gants de Millau, los capèls (les chapeaux) de Quillan… Mais aussi une tradition minière, comme par exemple à Alès, Carmaux ou Decazeville.

A Decazeville, en 1962, les grèvistes inspirérent un texte à Joan Bodon, grèva deus carbonièrs de La Sala en 1962, mis plus tard en musique par Mans de Breish :

Los carbonièrs de La Sala
Occitans sens lo saber
Cantan l’Internacionala
La cançon dèl desèsper…

Les mineurs de Decazeville
Occitans sans le savoir
Chantent l’Internationale
La chanson du désespoir…


Retrouver aussi Mans de Breish en entretien avec Marius Blénet : La nòva cançon: los pionièrs de la cançon en òc

 

@Vicenta

 

 

04 Nov

Viure al País pel campèstre

Ce dimanche votre magazine Viure al País vous parle d’agriculture.  

Dans votre magazine occitan du dimanche 7 novembre 2021 Marius Blénet vous propose d’aller à la ferme. Tout d’abord dans le Gers où des éleveurs s’organisent pour maintenir et valoriser leur production, ensuite dans le Lot à la rencontre d’un paysan moderne qui s’inspire des méthodes anciennes :

Nous finirons notre émission en musique avec le dernier clip du groupe Brick A Drac : « Lo Cavalier negre ».

Pour plus de précisions et voir d’autres extraits de notre émission, vous pouvez vous rendre sur la page de France 3 Occitanie consacrée à Viure al País : ICI

Votre magazine est à voir dimanche 7 novembre 2021 à 10h45 et sera rediffusé mercredi 10 novembre à 10h 00.

 

@Vicenta