14 Jan

Omenatge a Pèire Boissièras e Gèli Grande

La dimenjada passada foguèt de las rufas. En 3 jorns, aprenguèrem 3 despartidas, aquelas de Gui Cavagnac, Pèire Boissièra e Geli Grande. Cadun d’entre eles foguèt a l’encòp un actor culturau (escrivan, musician, realizator) e un militant, tant dins d’associacions coma en politica. Un omenatge lor serà rendut deman de sèr, dissabte 15 de genier, dins lo jornalet d’informacions de França 3. Abans aquela difusion, vos prepausam de descobrir d’archius qu’avèm trobats dins lo catalòg de l’INA.

A l’encòp cantaire, compositor e autor, Pèire Boissièras èra tanben un collectaire, una vertadièra biblioteca de cançons e contes popularis. Un repertòri vengut de son parçan dau naut agenés, mas un repertòri tanben fornit en d’autres dialectes. Aquelas coneissenças, las partajava, notadament, cada an dins l’encastre de l’Escòla Occitana d’Estieu a Vilanuèva d’Òlt. Es aquel aspect qu’es abordat dins un reportatge de 2007, per Clamenç Alet.

Per descobrir mai precisament l’òme e son país, au quin èra mai qu’estacat (foguèt conse de son vilatge), una passejada facha en 2003 amb Aymeric Jonard.

Gèli Grande èra el tanben dau país agenés. Militant acarnassit dempuòi mai de 40 ans, se lo trapava pertot ont un eveniment valorisava l’occitan. Co-president dau Partit de la Nacion Occitana (P.N.O.), èra tanben poèta, autor d’un recuèlh « Puntas de roge ». Lo trobam dins la video seguenta per parlar d’una autra figura agenesa, Jansemin, amb Sirine Tijani.

07 Jan

Miquèla Stenta, militanta, escrivana e Setòria

Dempuòi mai de 50 ans qu’i milita, Miquèla Stenta es una figura coneguda de l’occitanisme. Mas dempuòi 2019, la presidenta dau Cèucle occitan setòri nos fa descobrir qu’es tanben una escrivana.

En comparason amb l’imatge generalista que se fa das setòris, vaquí una femna que correspond a mantun critèris. Stenta, primièr lo nom. Un nom italian e una origina comuna a tant de mond eissuts de l’iscla singulara : Brassens, Paul Valéry, Di Rosa, Evangelisti, Pèire François, Buonomo (lo rubiman), Liberti… « Los Setòris vertadièrs son coma ieu, mitat Calabreses, Napolitans e mitat dau país ». Dau costat de la maire, l’enrasigament a Seta remonta gaireben a la creacion de la vila au sègle XVII. E per completar lo tablèu de familha a la mòda « setòia », lo grand èra pescaire e lo paire obrièr dau pòrt. Stenta, de son pichon nom Miquèla, en mai de sas originas es convencuda, coma totes los Setòris, que traparà pas melhor luòc de vida qu’aicí. « Ai de besonh de viure dins un endrech ont un canton de carrièra me ditz quicòm, ont quauqu’un que crosi per carrièra me ditz quicòm, ont quand fau las crompas sabi ont vau perque coneissi mai o mens lo mond. » Installada au nòrd de la ciutat, nos detalha aquela coneissença personala de la vila en passejada dins son barri dau Barrou: « Quand veni a riba d’estanh, sabi qu’en fàcia, a Bozigas, aviái una tanta que trabalhava a las ustras ; a costat i a lo cementèri, qu’es vièlh de 1700 e quicòm, ont soi solida que s’i tròban mond de la familha de ma maire. » Evidentament, Seta es omnipresenta dins los dos libres que publiquèt dempuòi dos ans Miquèla. I conta dins lo primièr, « Negrelum », la rufa fin de vida de sa maire, a 94 ans, entre espitau e ostau de retirada. Lo segond, « Eu », es consacrat a son paire, que se suicidèt en 1968 (quand l’autora aviá pas que 22 ans). Un traumatisme qu’evoquèt pas jamai tant amb la maire qu’amb lo fraire. Los rapòrts amb la maire, aquela que dirigissiá la vida de l’ostau, èran pas totjorn aisits. « Ma grand èra una femna fòrta, de caractèr, confirma Estèla, filha de Miquèla. Quand èri pichona m’aviá dich de polidas messorgas, mas aviái comprés que ne caliá pas parlar. Ma maire ela me ne parlèt pus tard, mas foguèt fòrça long. Crèsi que la mòrt de ma grand foguèt l’eveniment que desbondèt la paraula. » Es un contèxt dur, pesuc, qu’auriá poscut alunhar Miquèla de sa familha o de sa vila. Pasmens, aprèp 20 ans d’ensenhament en Lemosin, tornèt per acabar la carrièra au sieu. « Emai quand viviam en Corrèsa, totas las vacanças se passavan a Seta », precisa Estèla.

Solid, los libres de Miquèla Stenta son pas das mai joioses. Mas, se legisson sens cap de geina – vist la tematica èra pas evident. E puòi, en delai das parents, parlan de la plaça de las femnas dins la societat, de l’evolucion d’aquela plaça e de feminisme. Retraçan tanben lo percors d’una familha d’immigrats, arribats a la fin dau sègle XIX, dins un temps ont lo nom de « Calabrés » servissiá d’insulta per designar totes los Italians de la ciutat. Que siaga pel paire o la maire, Miquèla èra de la classa obrièra, e nos detalha sa joinessa de « transfuga de classa » – la tematica es de mòda – ela que faguèt d’estudis, alara que dins sa generacion, « 3% das enfants d’obrièrs anavan au collègi ». Enfin, se tracha tanben dins aqueles obratges de la lenga occitana : a travèrs primièr aquela classa populara setòria de la mitat dau sègle XX ; mas tanben amb la descoberta de la cultura occitana que faguèt l’escrivana. Una descobèrta, facha a l’azard e a l’universitat, dins un cors de Robèrt Lafont que recitava « Verd Paradís » de Max Roqueta – la scèna fai enveja.

Un autre trach de caractèr prestat as Setòris, es d’aver una brava maissa. Miquèla Stenta sustot manca pas de caractèr. Capabla de mandar a l’autre caire de la vila los toristas que li demandan ont se tròba un ostau vist a la television, dins la seria de TF1 rodada a Seta. « Los mandi tostemps dau marrit costat », reconeis l’anciana professora. Un de sos ancians liceans, Julian Konopnicki, vengut a son torn ensenhaire, conta lo plaser d’anar dins sa classa. « La sonaviam Miquèla e pas dòna Stenta, ja te cambia la vida. E fasiá pas res d’aver cors de 16 a 18 oras, èra totjorn un chale d’i anar. » L’aprentissatge èra « dinamic, simpatic », pasmens « rigorós » tanben. Militanta capuda, per Miquèla l’occitanisme es un engajament de vida. Dins sa joinessa, fasiá part de la còla qu’anèt sus las raras d’Occitania, placardar sus las rotas que se cambiava de país. A l’ora d’ara es presidenta dau Cèucle occitan setòri. E amb sos amics venon de reviscolar l’« Almanac Setòri e de las ribas de Taur », una revista istorica, estampada pel primièr còp a la fin dau sègle XIX. « Avèm gardat la devisa de la revista qu’es de parlar de Seta as Setòris, mas aquela devisa l’avèm alargada, puòique balham tanben la paraula as neo-Setòris e au mond de’n defòra. » A l’encòp un raconte de la vida vidanta e un guida per descobrir la vila, l’Almanac beneficièt d’una bèla edicion. « Au mens pòt far polit dins una biblioteca », ditz Miquèla. Au sieu, dins l’ostau de familha, la biblioteca desbòrda. Los libres fan de pialas sus las taulas, pel sòl. Ges de television, ges d’ordinator, es tot just s’acceptèt de se crompar un telefonèt. Tant melhor, li daissa temps per escriure. Un parelh d’obratges novèus son ja anonciats.

Dimenge 9 de genier, un long reportatge serà consacrat a Miquèla Stenta e a l’Almanac Setòri dins Viure al País.

A lire en français sur le fil info de France 3 Occitanie : https://france3-regions.francetvinfo.fr/occitanie/herault/sete/miquela-stenta-je-suis-nee-a-sete-2405344.html

 

05 Jan

« Un miracle » que ten dempuèi 10 ans

2022 marca los 10 ans de Jornalet.com, primièr siti d’informacion tot en òc. Ferriol Macip Bonnet n’es lo cap-redactor e fondator.

Jornalet.com aurà lèu 10 ans : aquò se festejarà ?
Seriá estat plan polit d’organizar una bona fèsta, mas d’un costat avèm pas d’argent – Jornalet subreviu coma pòt – e de l’autre costat i a la covid. Doncas, se faguèt una amassada amb qualques legeires e se decidiguèt que localament seràn organizadas divèrsas seradas. E atal festejarem l’anniversari de Jornalet long de tota l’annada e sus tot lo territòri de lenga occitana. Ja avèm demandat de participar a l’Estivada de Rodés o a la corsa d’Aran per la lenga e voldriam anar tanben al festenal de Saurat. De mond se prepausèron per far quicòm en Gironda, Bearn, dins Aude, en Provença, a Tolosa… E avèm lançat un sondatge en linha per que lo mond nos digan de quina region son e coma aquò, los legeires d’un meteis canton se podràn conéisser e s’amassar per organizar de seradas.

 

Las dificultats financièras son regularas per Jornalet. Ont ne sètz a l’ora d’ara ?
Coma tostemps, Jornalet subreviu gràcias a una petita subvencion de la Generalitat de Catalonha, en sosten a las activitats en occitan, gràcia als dons dels legeires e a tot l’argent que recampa l’associacion dels Amics de Jornalet. Es un miracle, mas avèm tengut lo còp fins a 10 ans. Sabèm pas se durarem o non, pel moment pòt tenir. Sembla qu’aurem de publicitats per part de l’OPLO e de la comuna de Tolosa. Se nos arriba mai de publicitat, tant melhor, si que non raubarem d’oras a la familha o al sòm.

 

I a un contraste entre las dificultats de Jornalet e son importància : es vengut lo siti de referéncia d’informacion en òc.
Aquò nos pòrta una granda responsabilitat. Fasèm çò que podèm, al nivèl jornalistic es pas una meravilha, es pas lo melhor mèdia que siá. Sèm venguts una referéncia perque n’i a pas d’autre. E benlèu perqu’es lo sol esplech que far viure l’occitan cada jorn. Cal dire qu’avèm un jornal de referéncia, Villaweb, en catalan. Es el que nos ajudèt a créisser e que nos manda de materials o d’informacions quand avèm res a publicar : nos ofrís son contengut a gratís per qu’òm l’adapte en occitan.

 

I a pas d’autre mèdia atal tanben perque sètz los sols a vos motivar d’o far.
Jornalet es un jornal collaboratiu : la redaccion es centralizada a Barcelona, ont m’arriban de nòvas de tot lo país, la correccion linguistica se fa a Pèiralatas dins lo Daufinat e los audios son registrats cada jorn en Peiregòrd. Las novèlas tecnologias nos permeton de far aquel miracle, mai que mai en occitan, Occitania es un país talament grand. E puèi, i a de mai en mai de collaboracion amb los legeires : los opinaires que fan d’articles coma aqueles que mandan las nòvas.

 

En 10 ans, quinas foguèron las evolucions importantas ?
La version de papièr, mas sèm a analizar se la contunham o pas. Nos demanda tròp d’esfòrces e sabèm pas s’es pron presada. Dempuèi un an, avèm la version sonòra dels articles. E en 2022, anam inaugurar lo novèl siti web, que fa mai d’un an que trabalham dessús.

21 Déc

Bon Nadal, bon annada e bonas fèstas

Pendant les fêtes, Viure al País, votre magazine occitan, fait une pause. Un pauc de repaus per passar Nadal e la fin d’annada, abans de vos tornar trobar lo dimenge 9 de genièr. Cependant, le journal occitan du samedi à 19h15 continue lui, et vous pourrez découvrir deux éditions spéciales pour le jour de Noël et le 1er de l’an.

Bon Nadal, bon annada e bonas fèstas. Que l’an que ven siá un brave òme!

 

 

@ La còla occitana de França 3

 

 

14 Déc

Industrie – industria

Le Mot d’oc aujourd’hui est « Industria » : l’industrie, ses usines, ses ouvriers … l’industria, sas usinas, sos obrièrs…

tissage @ Viure al País

Notre région connaît une tradition industrielle, notamment dans le domaine du textile, comme les jeans de Nîmes, les gants de Millau, los capèls (les chapeaux) de Quillan… Mais aussi une tradition minière, comme par exemple à Alès, Carmaux ou Decazeville.

A Decazeville, en 1962, les grèvistes inspirérent un texte à Joan Bodon, grèva deus carbonièrs de La Sala en 1962, mis plus tard en musique par Mans de Breish :

Los carbonièrs de La Sala
Occitans sens lo saber
Cantan l’Internacionala
La cançon dèl desèsper…

Les mineurs de Decazeville
Occitans sans le savoir
Chantent l’Internationale
La chanson du désespoir…


Retrouver aussi Mans de Breish en entretien avec Marius Blénet : La nòva cançon: los pionièrs de la cançon en òc

 

@Vicenta

 

 

04 Nov

Viure al País pel campèstre

Ce dimanche votre magazine Viure al País vous parle d’agriculture.  

Dans votre magazine occitan du dimanche 7 novembre 2021 Marius Blénet vous propose d’aller à la ferme. Tout d’abord dans le Gers où des éleveurs s’organisent pour maintenir et valoriser leur production, ensuite dans le Lot à la rencontre d’un paysan moderne qui s’inspire des méthodes anciennes :

Nous finirons notre émission en musique avec le dernier clip du groupe Brick A Drac : « Lo Cavalier negre ».

Pour plus de précisions et voir d’autres extraits de notre émission, vous pouvez vous rendre sur la page de France 3 Occitanie consacrée à Viure al País : ICI

Votre magazine est à voir dimanche 7 novembre 2021 à 10h45 et sera rediffusé mercredi 10 novembre à 10h 00.

 

@Vicenta

18 Oct

Dintrada literària : las libràrias en òc a Tolosa

Passejada dins las libràrias tolosanas per la dintrada literària

Marius Blénet vous propose une promenade dans les librairies de Toulouse, celles qui proposent des livres en occitan : La Tuta d’Òc,  Librairie Occitania de la rue du Taur et Ombres Blanches.

La littérature est l’élément culturel occitan de plus grand prestige ; toutes ses variantes peuvent se découvrir au cœur de la ville rose :

 

@Vicenta

 

 

17 Oct

« Leis fondaments de l’occitanisme son en dangier »

Aqueste sèr, Pèire Brechet quita la presidéncia de l’Institut d’Estudis Occitans qu’ocupava dempuòi 2010. Alara que l’IEO federau es en crisi financièra, rampela l’importància d’aquela federacion per l’unitat dau moviment e designa l’OPLO coma responsable de la situacion.

Sètz pas candidat a un mandat de mai. Son las condicions de vida actualas de l’IEO que vos butan an aquela decision o es una lassièra e l’enveja de passar la man ?
A un moment fau passar la man. Un president d’associacion coma l’IEO deu èsser sus lo pontin de lònga, perqu’es una votz que deu reagir a l’actualitat. Aquò demanda una enveja, un nhac qu’a un moment donat es lorda a portar de lònga. Donc fau se renovelar. Naturalament, faudrà ajudar l’equipa novèla d’un biais o d’un autre.

 

 

L’IEO comuniquèt sus sas dificultats : son director es partit perque i a pas pus d’argent per lo pagar. De que se passèt per que l’IEO se retròbe dins aquela marrida passa financièra ?
Es una question ideologica en quauqua sòrta. La subvencion principala de l’IEO èra de leis regions Occitania e Aquitània e quauqueis sòus de còps que i a de Provença e Auvernha. La region Occitania a agut una doctrina, amb la creacion de l’OPLO, qu’es que lo mitan associatiu es pas pus utile a la transmission de la lenga. En tot cas, es ansin que ne’n parlèt publicament son director. E doncas, metèron en practica lor idèia : una federacion semblava pas fòrça ben utila per eleis e nos an levat leis subvencions. E sense qu’òm pòsque vertadierament escambiar. I a un problema de grèu e de novèu per l’occitanisme : se creèt una instància, que l’IEO desirèt, mas que venguèt una interfàcia entre leis collectivitats territorialas e lo terren, lo mitan associatiu. Aquela instància copèt leis associacions deis decideires politics, deis elegits e aquò faguèt de mau.

 

Disètz qu’es l’OPLO que decidís de la politica per la cultura occitana e que son pas pus los elegits qu’an de rendre compte d’aquò ?
Causa originala en França, i a una ofici que decidís de l’atribucion de l’argent public. S’es jamai fach en Bretanha o en Alsàcia. Alai i a d’organismes que son plaçats au contrari per ajudar lo mitan associatiu e benevòl a desvolopar una politica de la lenga. Nautres, l’organisme decidís deis subvencions deis collectivitats territorialas e tanben de l’argent dau ministèri, de la DRAC. Valent a dire qu’es una pòrta obligatòria. E, causa originala tanben, rende pas de comptes : lo mitan associatiu a pas drech de sacher coma son donadas leis subvencions, ont son leis critèris. Leis causas son donadas o pas donadas d’una manièra globala. Quand demandas lo perqué o una analisi, n’i a pas. La creacion de la region Occitania a fach que las autras regions qu’i son pas, an dich que n’èran pas : èran pas occitanas, estent qu’i aviá una Occitania. E an quitat leis subvencions. Mas en Provença, de servicis nos an ajudat, pendent quasiment dos ans, a ensajar de leis faire restablir.

 

La situacion de l’IEO federau es un perilh per las activitats daus cèrcles locaus de l’IEO ? De qu’es en dangièr : las accions localas o una accion mai larga coma l’edicion ?
Pensi que son leis fondaments d’aquel pensament que se ditz occitanisme. L’occitanisme es a l’encòp l’idèia que fau èsser sul terren e que la practica de la lenga se transmete per de luòcs de practica. La legitimitat de l’occitanisme son las seccions e lo terren. Es aquí que i a la capacitat de transmetre e de practicar, mas tanben la coneissença. I a una capacitat d’expertisa locala qu’es extraordinària e un saber, e un saber-faire. Tot aquò, va pas passar. Mas çò que fa sa fòrça es d’èsser religats ais autres : tot aquel mond pòdon dire que i a una lenga unica qu’a un nom, Occitan, qu’a un territòri que pòrta un nom tanben, Occitania, e que totes trabalham sus la volontat d’aver de dreches linguistics e doncas un estatut. Imaginatz un sindicat qu’auriá de seccions localas e qu’auriá pas de tèsta, de federacion. Cadun son ròtle, mas i a besonh d’un escalon nacionau.

 

L’IEO es lo primièr editor occitan. Es una accion menaçada per la situacion actuala ?
Evidentament. Sustot qu’IEO IDECO es un ostau d’edicion particular : es l’endrech ont fasèm l’escomesa de publicar de libres en occitan e ren qu’en occitan. De libres normaus. I aviá ja de benevolat per la seleccion daus manuscrits, una bòna part de relectura… mas la mesa en pagina per part se fasiá amb l’ajuda daus permanents e subretot la difusion daus libres. Difusion deis libres nòstres e tanben d’aqueleis d’autreis editors – qu’an pas de gròssas capacitats de difusion : i a totjorn agut un emplegat, foguesse a temps parciau, que fasiá l’òbra. Alara, fau veire leis condicions que van permetre de contunhar.

 

Se ditz que sètz un Institut d’Estudis que produsís pas pron d’estudis justament. Que produsís de literatura, d’accions localas, mas i a de trabalhs d’estudis que son faches, desvolopats, publicats ?
Es un debat ancian subretot sus la plaça deis universitaris dins l’engajament occitanista. I a de moments ont leis liames son fòrça fòrts, de moments ont o son pas tant. Mas l’universitat occitana es pas ben gaia. Lo nombre d’escolans que trobarián d’emplecs en occitan baissa talament que leis candidats son rares. Leis professors d’universitat se tròban menaçats dins lor existéncia, siam pas ben fièrs. Justament, tornam a la question dau subvencionament dau mitan associatiu : la transmission de la lenga se pòt pensar en defòra de l’emplec dins la lenga ? E l’emplec dins la lenga, per ara, son pas leis industriaus que lo van faire. Son ben leis associacions e leis estructuras associativas de tota mena. S’aqueleis estructuras an pas la possibilitat amb leis subvencions publicas de pagar de permanents, es evident que i a pas d’emplecs occitans, que i a pus d’estudiants occitans, que i a pus d’universitaris.

 

Avètz demandat, quand anoncierètz que vos representatz pas, un cambiament dins lo fonccionament de l’IEO federau. De que son los cambiaments que demandatz ?
I a dos temps : i a l’imediatetat de dimenge, qu’es d’assegurar la continuitat basica e la perenitat de l’IEO. Fau a la tèsta de l’IEO una capacitat benevòla de representacion, de secretariat, de relacions amb las seccions e de governament, de mantenença d’IEO IDECO. Aprèp, dins l’annada a venir, se podrà faire de projectes. Tròbi que lo biais de viure d’una associacion es pas pus dins de personas profeticas que tendrián soletas un organisme. Dins l’IEO en particular, la representacion deis departaments podriá èsser pus fòrta. Podriam aver una mena de consèu de l’ensèm deis representent de departament que fariá un nombre de personas un pauc pus solid per faire fonccionar la federacion. E d’un biais pus directe : siam pas una administracion ! La seccion va pas escriure au departament, qu’escriurà a la region, que va transmetre a la federacion, qu’ela respondrà pel camin ierarquic. Amb leis mejans moderns podèm trabalhar regularament d’un biais direct, e avèm besonh d’aquela proximitat, d’aquela facilitat de contact. Faudrà anar dins de fòrmas pus soplas, collaborativas, participativas. Emai un president, ne fau un sul paper, mas fau un rodolet de personas que son leis presidents. Cada fonccion a besonh de 3-4 personas qu’arriban de tenir tota l’annada e de se prener de moments per passar lo dimenge en familha. I a pus d’associacions que fonccionan amb de mond arrapats a la cadièra. Mas la question de dimenge es d’aver una còla solida que permete un fonccionament normau de l’associacion pendent l’annada venenta.

 

Un reportatge sus la situacion de l’IEO abans son amassada generala es de retrobar dins lo Jornau Occitan setmanièr de França 3.

04 Oct

Vendanges dans le Tarn au domaine les « Vignes des Garbasses »

Ici, entre les vallées du Tarn et de l’Agoût, se trouve une des plus petites appellations de France, c’est l’IGP Côtes du Tarn « Cabanès ».

Sirine Tijani s’est rendue sur un petit domaine de 17ha, aux Vignes de Garbasses, chez Guy Fontaine.

Guy travaille avec sa femme Françoise et son frère Didier. Il nous explique le fonctionnement du réfractomètre, un drôle de petit appareil qui l’aide à déterminer la date des vendanges. Il nous montre aussi comment il procède pour  « Trulhar »,  un mot ancien qui signifie enlever la vendange de la cuve.

Les 22, 23 et 24 octobre. Guy organise la fête du vin nouveau et des châtaignes. Pendant 3 jours la famille Fontaine propose à boire, à manger, à grignoter des châtaignes et une visite commentée dans les vignes.

Fête vin et châtaignes

Retrouver le programme détaillé de la fête : ICI Continuer la lecture