07 Juin

Aumenatge au poèta Miquèl Decòr

Aumenatge au poète Miquèl Decòr

La semaine dernière le poète languedocien Michel Decor nous quittait. Retour sur l’œuvre de cet auteur majeur de la langue d’occitane.


Le texte ci-dessous et le reportage qui suit sont signés : Emilie Castagné

Aumenatge au poèta Miquèl Decòr

Neishut lo 3 de març de 1949 a Bisan de Minerbés en Aude, es plan jove que Miquèl Decòr comencèc la sua òbra de poèta de la lenga d’òc.

Mes abans de començar d’escriure, passèc la sua enfància entre Cesse e Pech, dins lo rèire país minervés.

La lenga occitana hascoc partida de la sua vita vitanta trè l’atge mei jove, en particular dambe lo son oncle e pairin Joan.

Lo son pair, que hasèva lo cantonièr, èra una « vertadièra enciclopedia ». Se òm ne crei los dísers de Miquèl Decòr, conseishèva tot lo vocabulari deu campestre, deu trabalh e de la vita vitanta… Çaquelà, parlava pas jamèi occitan au son hilh pr’amor « volèva pas qu’amasse tròp lo país per la bona rason que li calèva quitar aqueth país ende viure. » En efèit, i avèva pas de proprietat a Bisan de Minerbès e lo sol camin de vita pensedèr en aqueth temps èra de se hèr fonccionari… E d’aquiu Miquèl Decòr partiscoc doncas au licèu Enric IV de Besièrs. E es luonh de la sua tèrra nadala que li venguèt l’enveja o benlèu lo besonh d’escríver dins la lenga mairala. Dins lo temps deus estudis, a avut l’astre d’èster l’escolan d’Ives Rouquette e es eth que remarquèc la sensibilitat de Miquèl e que l’encoratjèc a perseguir dins aquesta dralha poetica en tot contunhar los estudis universitaris de Letras, Linguistica, Cultura e civilizacions Occitanas a l’Universtitat Paul Valéry de Montpelhièr.

En 1968, publiquèc lo son prumèr recuèlh poetic L’Estofat que mitona a las edicions 4 Vertats.

Puèi, plan viste, en 1969, se hascoc tanben paraulièr per de cantaires come Patric (« Dins lo pichòt cafè »), Claudi Martí (« Lo Bombardièr ») o encara Eric Fraj (« Cançon per l’inconegut »)…

En 1974, partiscoc au Maròc ende i trabalhar coma professor de letras. Aqueras annadas en Africa de Nòrd lo marquèc dinc a la fin de la sua vida tanplan que li inspirèc un deus son darrèrs recuèlhs « Letras de Mogador » pareishut a las edicions Tròba Vox [1] en 2017.

De 1983 dinc a 2000, estoc president deu Cercle Occitan de la Narbonesa. De 2013 dinc a 2018, estoc lo president de l’IEO d’Aude. Estoc tanben membre deu P.E.N Club International, seccion lenga occitana.

Los que coneguen la sua òbra literària parlan d’eth coma d’un poèta au «trobar clar», valent a díser qu’èra capable de formular una poesia prigonda e plan rica en tot emplegar mòts simples que cadun pòt comprénguer e s’apoderar. Los que l’an avut coma professor li reconeguen una grana qualitat de pedagòg que sabèva transméter l’amor de la lenga e deus mòts aus sons escolans.

Autor prolific mes discrèt, Miquèl Decòr nos quitèc lo 27 de mai passat. Ça’m par qu’en tot deishar lo noste monde, a retrobat los son amics e companhons Leon Còrdas, Joan-Maria Petit e tan d’autes.

[1] Las edicions Tròba Vox e IEO d’Aude an aviat una crida aus amics de Miquèl Decor e aus poètas :

« Vos prepausam, las e lo que i vòlon participar, d’escriure o de dedicar un poèma vòstre a la memòria del nòstre amic que se n’es anat. Aqueles tèxtes seràn recampats e publicats dins un recuèlh d’omenatge » (contacte : bardou.franc@wanadoo.fr).

 

 

@Vicenta

 

 

17 Mai

Padena, omenatge

Omenatge a Padena : artista e militant

image archive INA

Padena es partit

Robert Marty est parti mercredi 5 mai 2021 mercredi 5 mai à l’âge de 77 ans. Nous lui avons rendu hommage dans notre édition occitane du 15 mai.

Dans ce reportage nous sommes revenus sur sa vie de comédien, d’écrivain et de militant. Ensuite, depuis la Maison Jean Boudou dont il a longtemps été le président, nous vous avons proposé de découvrir ou de redécouvrir son parcours…


Omenatge a Padena, un artista complet, 
avec les témoignages de Josiane Daunis, son épouse, de Jérôme Vialaret, le président de l’Ostal Joan Bodon, mais aussi des deux artistes, Florant Mercadier et Eric Fraj.


Ces deux reportages sont de Sirine Tijani et Olivier Denoun.

 

@Vicenta

 

 

 

 

 

05 Mai

Padena es partit

Escrivan e umorista, Robèrt Martí èra una vertadièra figura populara occitana

Son pas tant nombrosa las figuras de l’occitanisme qu’an una popularitat bèla en defòra dau mitan militant. Sens la cercar, Robèrt Martí, que defuntèt aqueste 5 de mai au matin, obtenguèt aquela popularitat. « Cò qu’es curiós, es la notorietat », fisava l’autor a la Despacha en 2011. Amb son personatge de Padena aviá capitat de parlar au mond de son país e sustot de los faire totes espetar de rire, defensors de la lenga d’òc o non. Son originalitat, per rapòrt a d’autras personalitats occitanas que venon de celebritats (Joan de Nadau, Claudi Marti, los Massilia…), es dins son activitat : Robèrt Martí èra pas cantaire nimai musician, èra un escrivan, poèta e romancièr, e un umorista. Es aquela fonccion, la berreta de Padena sul cap, que li balhèt sa popularitat. Sos espectacles acampavan milierats de personas a còps, que dempuòi ara 40 ans se congostavan de sas istòrias en « patoés », publicadas en cassetas, disques e dvd.

Au civil, quand quitava los vestits de l’empont e la pluma, èra un professor de lengas (occitan, francès e espanhòu) e un militant. Dins las annadas 80, Robèrt Martí prenguèt la presidéncia de l’Institut d’Estudis Occitans, en 1986 foguèt cap de tièra per las eleccions regionalas e dins las annadas 2000, amb sa femna Josiana Daunis, farguèron l’ostau Bodon, un musèu de tria per valorisar l’òbra dau mèstre de Crespin. Militant e caput, Josiana conta dins un reportatge vièlh de Viure al País que son òme li diguèt : « se ganham au lotò, fariái una fondacion per la cultura occitana e tot l’argent aniriá aquí ».

Coma escrivan, prenguèt sovent per cadre de sos romans la val de Viaur, la val ont banhèt dins la lenga occitana pendent l’enfància : es lo càs de « L’ombra doça de la nuèch », escrich en 1976, coma dau « Balestrièr de Miramont », acabat en 2006. Grand contaire de colhonadas, Robèrt Martí èra tanben un òme saberut qu’aviá publicat en francés una antologia dau roman populari (per la quina foguèt convidat a l’emission Apostrophes) e un libre d’estudi sus la figura de Mariana, l’emblèma de la Republica que foguèt inventada pel primièr còp a Puèglaurenç dins Tarn. Pròche de mantun cantaires e musicians coma Claudi Sicre, que l’acompanhèt sus l’empont, o Eric Fraj, pel quin escriguèt de cançons, Robèrt Martí aviá tanben fach d’adaptacions de Brassens o de classics de jazz que canta son amic Bernard Cauhapé sus un disque formidable, « Trio Savignoni e lo Papet ».

A sa familha e sa femna, Josiana Daunis, la còla de Viure al País presenta sas condolenças.

08 Avr

Omenatge al poèta provençal Sèrgi Bec

Serge Bec

Ce dimanche Viure al País rend hommage au poète occitan Serge Bec qui nous a quittés le 27 février dernier. Dans cette émission présentée par Géraud Delbès vous pourrez aussi revoir un épisode de la série Biais (Coproduction Piget / France Télévisions) tourné dans le Béarn en Vallée d’Aspe et le clip ”Fai sautar” du groupe corrézien San Salvador.

Votre sommaire en image :

Vous pouvez retrouver un extrait du sujet consacré à Sèrgi Bec sur la page Viure al País : ICI

C’est dimanche à 10h 45 sur France 3 Occitanie.

 

@Vicenta

23 Juin

Joan-Pau Verdier, una votz a despart e essenciala

Lo cantaire de Peiregòrd defuntèt d’una malautiá a 73 ans.

« Sabi pas s’ai capitat ma vida, mas ai fach çò qu’ai volgut ». La confession facha per Joan-Pau Verdier a la camera de França 3 en 2010 indica ben lo caractèr dau cantaire, defuntat dins la nuòch de dissabte a dimenge. Un òme que presava la libertat e que mancava pas de decision. Logic per quauqu’un que causiguèt Léo Ferré coma modèl. Una autra de sas idòlas, libertària e anarquista tanben, foguèt Brassens. Verdier partajava amb lo Setòri l’amor daus gats; d’animaus que son liures abans tot. « Çò qu’aimi d’eles es l’autonomia, la suáusor, la revòlta. E segur, coma disiá Cocteau, preferissi lo gat au chen, perque i aguèt jamai de gat policièr », declarèt lo cantaire occitan au jornalista Denis Salles, encara en 2010. La rebellion, lo gost de la contèsta se retrapan dins l’òbra e la carrièra de Joan-Pau Verdier. Un òme que causís de cantar en lenga d’òc es de tota mena quauqu’un que faguèt pas la causida pus aisida – emai se lo peiregordin cantèt tostemps tanben en francés. Son arribada dins las aurelhas, amb son primièr disc « Occitània Sempre » en 1973, se faguèt amb los mots de son amic de joinessa Michèu Chapduèlh e un messatge clar:

Auria benleu pogut dins la lenga emperiala
Potonar la darriera e chantar mas amors
E m’aurian celebrat dins la premsa locala
Coma Io grand poeta e mager trobador
De ma jos-prefectura e de sos alentorns.
Collegis curatiers comicis cantonaus
M’aurian fait presidar m’aurian fait presicar
Distribucions daus pretz e sembla-festenaus
Per me monstrar au mond e me glorificar.
Cartas per Parisians, desplejants toristics,
Auria, patesejant donat dins lo tipic
Chantat lo bon vielh temps e la gentor d’antan
A de noveus colons, auria per brilhajons
vendut, paubre colhon, mon eime d’Occitan
Coma politicards, maires e deputats
cresent far per lo mielh venden a gròs talhons
Nòstre païs a d’anonimas societats.
Desemplumat (Chapduèlh-Verdier).


« Lo primièr còp qu’ausiguèri « Desemplumat », èri dins ma cosina e èri urós coma un pinçard, contèt a França Blu Claudi Marti, figura maja de la cançon d’òc en aquel temps. Èra ont nautres eriam pas. […] Dubrissiá un chantièr novèl, elargissiá los asuèlhs. La cançon occitana podiá èsser rock, se podiá maridar amb totes los ritmes de la tèrra, pas res èra enebit. » Marti nos fisèt tanben, pendent lo rodatge d’una emission de Viure al País, que lo collèga de Peiregòrd èra « una de la pus bèlas pèiras que farguèt la nòva cançon occitana ». La diferéncia de Verdier èra dins sa musica e sos adobaments, dins sos mejans tanben. An aquel moment èra lo sol cantaire d’òc en contracte amb una « major », un ostau gròs de produccion, Phillips. De militants l’acusan alara d’èsser un traite que participa au sistèma capitalista e imperialista, un vendut que viu a París. Responsa en musica de Verdier: « Sei una puta ». La rebellion totjorn.

Pasmens, la qualitat de sas melodias, folk e rock, e son originalitat ne faguèron mai tard una referéncia pels artistas de lenga d’òc, coma Moussu T, fondator dau Massilia Sound System. Lo grop marsilhés reagiguèt sus facebook a la mòrt d’aquel que designan coma « una figura maja »: « La musicalitat de son òbra trencava suls artistas occitans de sa generacion. Es per granda part a son exemple que Moussu T s’es engajat dins la musica e doncas n’es per fòrça dins la creacion de Massilia Sound System e de Moussu T e lei Jovents. »
Fins en 1979, Verdier publica au mens un disc per an. Dins las annadas 80 lo ritme ralentís, lo contracte amb Philips s’arrèsta, puòi Joan-Pau torna au país. Fonda un grop, Bigaroc, amb sos amics de Peiraguda e contunha sa carrièra en solo. En 1995, descobrís un autre mèstier, aquel d’animator de radio. Cada dimenge, amb lo Martial Peyrouny puòi lo Nicolas Peuch, es « Meitat chen – meitat pòrc », una emission d’una orada tota en occitan que se contunha uòi encara. E cada setmana s’ausís la cronica dau cantaire, que s’amusa de l’actualitat dau mond que desvira e que sovent l’asima. La dimenjada venenta lo programa rendrà omenatge a son fondator.

Dins las annadas 2000, Verdier se dedica a trabalhar suls autres. Revira Ferré en òc, canta Brassens, totjorn amb sos amics de Peiraguda, e consacra un disc aus trobadors. A la publicacion de « Les rêves gigognes » en 2010, explica qu’aviá enveja de « tornar prene [sa] pèl ». E dins las entrevistas, aquel òme que passèt sa vida a promòure la cultura d’òc fai una precision, a contra-pè, « soi occitan, pas occitanista ». Son darnier disc, « Vint ans aprèp », se publica en 2011 e s’i tròba son darnier succès, « L’eissarpa de fuòc ». Joan-Pau Verdier, que participèt en 69 a la fondacion de la Federacion Anarquista Comunista d’Occitania, i parla d’una granda figura de l’anarquisme, Louise Michel. La rebellion fins au cap.

Presentacion dau disc « Les rêves gigognes » en 2010.

Per acabar, de qué escotar la musica de Joan-Pau Verdier, gràcia au siti de França Blu. E puòi, vaquí una cançon en francès de Joan-Pau Verdier, una lenga que cantèt tostemps. Aquela video es tirada de l’emission « Midi Première » difusida sus TF1 en 1977. Verdier aviá l’astre de cantar dabans son idòla, Léo Ferré.

https://youtu.be/J7yHsTKCUTc

 

04 Mai

Idir, simbòl de las culturas minorizadas

Los defensors de la diversitat culturala fan omenatge au cantaire cabil defuntat lo 2 de mai.

Idir amb la bandièra Amazigh

Un artista que s’exprimís dins una lenga minorizada, quora ven (re)conegut, prend una dimension que despassa sa sola cultura. Balha d’espèr a totes los defensors de las culturas en perilh. Idir, de son vertadièr nom Hamid Cheriet, èra Cabil, cantava dins sa lenga mairala, lo berbèr e foguèt l’autor dau primièr « tube » planetari vengut d’Africa dau nòrd amb sa cançon « A Vava Inouva ». Escrita pus d’ora mas difusida dins la segonda part de las annadas 70, aquela breçairòla se revirèt dins un quinzenat de lengas e se vendèt dins un setantenat de païses. Tot aquò alara que la lenga amazigh èra secutada en Argeria. Dempuòi la mòrt dau cantaire, a l’atge de 70 ans, los omenatges se fan a l’artista, a l’òme engajat, militant de la patz, e au defensor d’una cultura minorizada. Lo moviment politic Régions et Peuples Solidaires saludèt sa memòria, emai d’autres artistas engajats, coma lo breton Alan Stivell.

Defensor de las culturas, Idir aviá collaborat amb d’autres cantaires bretons, Gilles Servat o Dan Ar Braz. E puòi en 2010, programat a l’Estivada de Rodés, interpretèt sus l’empont lo Se Canta en òc e una adaptacion dins sa lenga.

Uòi, Idir es saludat pels poders politics en Argeria e en França. Pasmens Le Parisien rapòrta una declaracion dau cantaire de 2017, que parlava de la debuta de son percors :

« Je m’adressais aux Kabyles. J’étais brimé dans ma culture maternelle. Le pouvoir algérien prônait la souveraineté des peuples mais m’empêchait de communiquer dans ma langue. J’ai vite compris qu’un discours s’usait mais qu’une bonne chanson pouvait rester, grâce à son émotion. »

 

Vos prepausam de tornar vèire tanben un reportatge de Viure al País sul rescontre musicau entre lo grop occitan Coriandre e de musicians cabils, que amassa interpretèron una cançon d’Idir, « Mliyi ».

30 Avr

Joan-Claudi Pertuzé, dessinator occitan de tria, es mòrt

Desaparegut dimenge, aviá mes en imatges contes, legendas e vocabulari occitan.

Joan-Claudi Pertuzé, fòto eissida dau siti de l’artista

Èra un gascon amorós de son país e de sas istòrias. Un artista que collaborèt amb fòrça revistas e editors de banda dessenhada (notadament lo mitic « Métal Hurlant » e sa version americana « Heavy Metal »). E pels amators de la cultura occitana lo trabalh de Joan-Claudi Pertuzé èra gaireben inevitable. Coma s’adreiçava a totes los atges, se podiá descobrir pichon amb los contes: Joan de l’Ors, Pirena, Dòna Carcas, Bòs de Benac… Mai tard los grands libres e las bandas dessenhadas pus longas nos ocuparàn, en francés o en occitan: La vida de Sant Afrodisi de Besièrs, « La filha del Capitol » o una òbra que dessenhèt en mens de 24 oras, a la cima dau Vinhamala (que despassa los 3200 mètres), « Le jour du Vignemale » . E puòi, desoblidam pas los lexics illustrats, » A bisto de Nas », « La Bise et l’Autan » o lo guida daus pichons noms occitans, que servisson aus aprenents coma aus locutors que vòlon enriquir lor vocabulari. Coma arriba pels dessinators, se reconeissiá a còps son trach sens conéisser lo nom de l’autor. Fòrça ligat a l’ostau d’edicion Loubatières, i publiquèt tota una bibliografia que fa referéncia. E qu’inspira tanben d’autres artistas, que veson Pertuzé coma un mèstre. « Per ieu, i aviá el e Padena, explica Florant Mercadier. Me servís coma professor per mos corses, coma contaire per mos espectacles e coma musician en adaptant d’unas de sas istòrias. L’aviái vist pichon e aguèri un còp una conversacion « d’adult » amb el. Era vengut vèire un espectacle de contes que fasiái e aviá reconegut son influéncia dins mon trabalh. Çò que m’interèssa mai son sos contes qu’an un ambient sorne e poetic. E sos libres « Les chants de Pyrène » demòran per ieu una referéncia maja. » Malaut dempuòi longtemps, Joan-Claudi Pertuzé defuntèt a l’atge de 70 ans a Valença dins Droma.

En 1977, a l’escasença dau 150ari de la naissença de Joan-Francés Bladé, grand collectaire de las tradicions oralas nascut coma Pertuzé a Leitora, lo dessinator publiquèt una version dessenhada d’una òbra maja de l’autor, los Contes de Gasconha. Vos prepausam un reportatge que foguèt fach en 1979 sus aqueu libre, amb una contaira que repren las istòrias de Bladé e una entrevista de Joan-Claudi Pertuzé.

24 Juin

Omenatge a Rosina de Pèira

La chanteuse Rosina de Pèira est morte à 86 ans, le 16 juin dernier. C’est une figure majeure de la culture occitane qui vient de nous quitter.

Le dernier hommage à Rosina de Pèira a eu lieu mardi à Sainte-Croix-Volvestre. Familles, admirateurs et musiciens se sont réunis autour de cette emblème d’Occitanie.
L’équipe de lédition occitane était à l’enterrement de la grande dame…

 

@Vicenta

17 Juin

Rosina de Pèira, la votz d’Occitania es partida

La cantaira Rosina de Pèira, figura maja de la cultura occitana, moriguèt aquesta dimenjada. Aviá 86 ans.

Era una votz fòrta e prigonda. Una votz que representava totes los parçans d’Occitania. Dins sa boca faguèt ausir totes los dialectes occitans per repréner las cançons dau repertòri tradicionau. Fins a venir una incarnacion d’aquèu repertòri e lo simbòl de son reviscòl. Perqué en 1972, quand Rosina Saurine (son vertadièr nom) comencèt de cantar suls emponts, la cançon tradicionala èra un pauc desconsiderada. Era lo temps de la nòva cançon occitana, d’inspiracion folk, que se basava sus de tèxtes novèus, escriches pels quites interprètes o d’escrivans. E los militants de la lenga d’òc crentavan d’èsser redusits a un patés e un folclòre vièlh. Lo meriti de Rosina de Pèira es doncas grand. Acompanhada longtemps per sa filha Martina, foguèt emai recompensada pel grand prèmi de l’acadèmia Charles Cros en 1980 e 1985. Convidada sus França 3 per festejar la primièra recompensa, la cantaira n’aprofecha per corregir lo presentator e rampelar que lo Carles Cros èra un occitan (a la debuta dau reportatge sus la nòva cançon).

Nascuda en 1933 en Volvèstre, lo gascon foguèt sa lenga mairala au masatge de « Pèira », sus la comuna de Havars. La Rosina reivindicava doncas son origina dins son nom d’artista e demorèt totjorn fidèla a son país, puòique viviá encara a Pèira abans de morir. Mas ben mai luònh que Havars o Arièja, èra venguda un emblèma d’Occitania tota. Aviá participat au grand moviment occitanista que comencèt aprèp mai de 68, emai s’èra mai vièlha que la maja part daus autres cantaires d’aquèu temps: comencèt lo mestièr a gaireben 40 ans. A l’epòca e uèi encara, la cultura occitana es lo mai sovent valorisada per sa literatura millenària e fòrça viva. Mas dins las annadas 70, pel primièr còp, puslèu que los escrivans son los musicians e cantaires que foguèron los representants pus popularis de la lenga d’òc. A la generacion daus autors coma Robert Lafont, Max Roqueta, Bernard Manciet o Joan Bodon, succedís aquela daus guitaristas e interprètas: Claudi Marti, Maria Roanet, Mans de Breish, Los de Nadau… E puèi Rosina de Pèira que tòrna inventar de cançons populàrias. Perqué posava dins lo repertòri tradicionau mas l’adobava a sa saussa, amb d’arrengaments e d’instruments novèus que se podián sarrar de la pop o dau rock.

Co-fondatritz dau labèl Revolum en 1974, Rosina de Pèira sortiguèt son darnièr disc dins las annadas 2000. Dins aquela decenia, es de l’autre caire dau glòbe qu’un omenatge li es rendut. Los Japoneses dau grop de rock psiquedelic Acid Mothers Temple la contactan e fan una represa de « La Nòvia ». En 2012 emai vendràn a Tolosa registrar un concèrt amb Rosina. Es ben ela qu’aviá rason dempuèi la debuta: la musica tradicionala tanben es universala.

28 Juin

Crozada d’Uèi du samedi 30 juin à Rabastens (81) : ANNULATION suite au décès de l’un de ses musiciens !

Suite au décès du musicien Marc Bellity, la représentation du samedi 30 juin de Crozada d’Uèi à Rabastens (81) est vraisemblablement reportée à la première semaine de septembre. 

Annulation Crozada


Patrick Hutchinson, le créateur du spectacle vient de nous informer à l’instant du décès du guitariste Marc BELLITY, un coup terrible pour toute l’équipe de Crozada d’Uei et au delà pour le monde de la création occitane contemporaine. C’est le cœur déchiré et après délibération, que le groupe a décidé de renoncer à jouer à Rabastens ce samedi.

Voici la lettre poignante que Patrick Hutchinson vient de nous adresser, et dont nous nous faisons écho auprès de vous : 
Pour Marc.


En hommage à Marc, un grand guitariste sur scène :

 

@Vicenta