05 Mai

Padena es partit

Escrivan e umorista, Robèrt Martí èra una vertadièra figura populara occitana

Son pas tant nombrosa las figuras de l’occitanisme qu’an una popularitat bèla en defòra dau mitan militant. Sens la cercar, Robèrt Martí, que defuntèt aqueste 5 de mai au matin, obtenguèt aquela popularitat. « Cò qu’es curiós, es la notorietat », fisava l’autor a la Despacha en 2011. Amb son personatge de Padena aviá capitat de parlar au mond de son país e sustot de los faire totes espetar de rire, defensors de la lenga d’òc o non. Son originalitat, per rapòrt a d’autras personalitats occitanas que venon de celebritats (Joan de Nadau, Claudi Marti, los Massilia…), es dins son activitat : Robèrt Martí èra pas cantaire nimai musician, èra un escrivan, poèta e romancièr, e un umorista. Es aquela fonccion, la berreta de Padena sul cap, que li balhèt sa popularitat. Sos espectacles acampavan milierats de personas a còps, que dempuòi ara 40 ans se congostavan de sas istòrias en « patoés », publicadas en cassetas, disques e dvd.

Au civil, quand quitava los vestits de l’empont e la pluma, èra un professor de lengas (occitan, francès e espanhòu) e un militant. Dins las annadas 80, Robèrt Martí prenguèt la presidéncia de l’Institut d’Estudis Occitans, en 1986 foguèt cap de tièra per las eleccions regionalas e dins las annadas 2000, amb sa femna Josiana Daunis, farguèron l’ostau Bodon, un musèu de tria per valorisar l’òbra dau mèstre de Crespin. Militant e caput, Josiana conta dins un reportatge vièlh de Viure al País que son òme li diguèt : « se ganham au lotò, fariái una fondacion per la cultura occitana e tot l’argent aniriá aquí ».

Coma escrivan, prenguèt sovent per cadre de sos romans la val de Viaur, la val ont banhèt dins la lenga occitana pendent l’enfància : es lo càs de « L’ombra doça de la nuèch », escrich en 1976, coma dau « Balestrièr de Miramont », acabat en 2006. Grand contaire de colhonadas, Robèrt Martí èra tanben un òme saberut qu’aviá publicat en francés una antologia dau roman populari (per la quina foguèt convidat a l’emission Apostrophes) e un libre d’estudi sus la figura de Mariana, l’emblèma de la Republica que foguèt inventada pel primièr còp a Puèglaurenç dins Tarn. Pròche de mantun cantaires e musicians coma Claudi Sicre, que l’acompanhèt sus l’empont, o Eric Fraj, pel quin escriguèt de cançons, Robèrt Martí aviá tanben fach d’adaptacions de Brassens o de classics de jazz que canta son amic Bernard Cauhapé sus un disque formidable, « Trio Savignoni e lo Papet ».

A sa familha e sa femna, Josiana Daunis, la còla de Viure al País presenta sas condolenças.

04 Mai

Viure al País vous dit tout sur le Roquefort

Le Roquefort AOP, le fromage emblématique de l’Aveyron.

Roquefort
@Viure al País – France 3 Occitanie

Dimanche prochain Viure al País est à Roquefort-sur-Soulzon, au sud-est de Rodez. Marius Blénet vous dira tout sur la fabrication du fromage Roquefort, depuis la production du lait jusqu’à son affinage dans les caves appelées fleurines :

C’est dimanche 9 mai à 10h45 sur France 3 Occitanie.


France 3 Occitanie
► Sur la TNT : chaîne 3
► Réception via l’ADSL d’Orange, SFR, Free, Bouygues Télécom, Numéricable et Darty Votre installation vous permet de recevoir les 24 antennes régionales de France 3, en simultané, au choix selon vos envies. Voici les canaux, qui différent en fonction de votre opérateur : Orange SD 317 et 314 / SFR HD 444 et 447 / Free HD 315 et 318 / Bouygues Télécom Bbox 483 et 486 / Numéricable LaBox 444 et 447 / Darty Box 305 et 310
► Pour Réception via les satellites : CANALSAT Midi-Pyrénées 366 et 363 / TNT SAT 317 et 314 / FRANSAT 323 et 312

 

@Vicenta

 

 

 

 

29 Avr

Littérature d’OC

Dimanche 2 mai, Marius Blénet vous propose une émission Viure al País entièrement consacrée à la littérature dans la culture occitane.

Quand se presenta la lenga d’òc pel primièr còp, aquò comença en general per l’evocacion dels trobadors, la figura de Frederic Mistral arriba pron lèu dins la discutida, e puòi quand se parla del militantisme occitanista son encara d’escrivans que son evocats amb Lafont, Roqueta o Manciet.

Sèm anats tamben entrevistar d’universitaris qu’estúdian las letras d’òc dins lo mond entièr, mas tanben d’autors occitans que son revirats dins d’autres países o que vivon a l’estrangièr.

Es aqueste dimenge a 10 oras 45 sus France 3 !

 

@Vicenta

 

 

27 Avr

« Lo mond se demandan perqué aquò m’interèssa »

Pel jornalista Miquèu Feltin-Palas, los accents demòran un subjecte mespresat.

Es un libre que, per un còp, plantèt la question de la discriminacion a l’accent dins lo debat public. Escrich pel cap-redactor de l’Express, Miquèu Feltin-Palas, e per l’editorialista mediatic Joan-Miquèu Apathie, « J’ai un accent et alors? » foguèt presentat emai dins los grands mediàs nacionaus. Un an aprèp la publicacion, avèm volgut entrevistar lo Bearnés dau binòmi d’autors per li demandar s’aviá vist una evolucion de las mentalitats, pendent totas las entrevistas que faguèt.

 

26 Avr

La lei Molac deu passar dins de « pòrtas estrechas »

De que son las contribucions que pòdon ajudar lo tèxt au Conselh constitucionau?

La pòrta dau Conselh constitucionau es puslèu larga, mas un esfinx vos agacha

« Podèm far çò que se sona de pòrtas estrechas, e nos anam pas geinar evidentament per las far. » Paul Molac èra combatiu uòi a Rennas. Una video publicada per un jornalista de Oest França mòstra la presa de paraula dau deputat breton dins un recampament per denonciar lo recors au Conselh constitucionau contra sa lei de promocion de las lengas regionalas. Molac balhèt doncas d’indicas sus la defensa de son tèxt. Las « pòrtas estrechas » son las contribucions que son transmesas au Conselh constitucionau per « de personas fisicas o moralas que son concernidas per la lei » que se va analizar. Aquelas contribucions son de memòris, de dorsièrs qu’explican una interpretacion dau tèxt. Es una ajuda que los membres dau Conselh an pas obligacion de consultar o de seguir. Es doncas important que los autors daus memòris siegan de personas que lo vejaire pesa – sovent se far apel a d’especialistas dau drech constitucionau. S’ausís parlar, per part de membres dau collectieu « Pour que vivent nos langues », de l’escrivan Erik Orsenna, ancian dau Conselh d’Estat e pròche d’Emmanuel Macron, per ajudar a la redaccion de pòrtas estrechas. L’autor aviá ja declarat lo besonh d’una lei per las lengas de França dins d’entrevistas (a 41’05 de la video).

Dabans lo parlament de Bretanha, Paul Molac èra enrodat de militants e de mantun autres deputats, emai d’unes LREM que denóncian la sasina que fan lor colègas de partit. L’autor de la lei afirmèt qu’ara « l’opinion basculèt, massivament » en favor de las « lengas regionalas ». E se volguèt optimista puòiqu’afortiguèt : « ai fach mèfi de pas metre causas inconstitucionalas ». Se sap ben que dempuòi 2008 las lengas minorizadas de França son inscrichas dins l’article 75-1 de la Constitucion. Una inscripcion que cambièt pas rès au tractament que lor es fach, mas que ara pòt servir de basa per defendre la lei. Calguèt esperar 13 ans, mas se trobèt benlèu una utilitat a la refòrma constitucionala fin finala.

Lei Molac: un perilh constitucionau?

De deputats de la majoritat fan un recors contra la lei per las « lengas regionalas ».


Los 9 membres dau Conselh consitucionau

Avián doas setmanas aprèp lo vòte dau tèxt per efectuar una sasina dau Conselh constitucionau, esperèron fins a la fin dau darnier jorn per se manifestar. Un grop de 60 deputats pòrta doncas un recors contra la lei Molac – la tota primièra que defend las « lengas regionalas » dins l’istòria de la Vena Republica. Ara lo Conselh constitucionau a un mes per se prononciar. Emai se valida la lei, tot foguèt doncas fach per perdre lo mai de temps possible. Los deputats que fan la sasina son menats per Aurore Bergé, elegida dau departament d’Yvelines, e pròcha dau ministre de l’Educacion Nacionala. Coma un michant de marrit film de suspens, que tòrna aparéisser au moment que los eròis se pensan sauvats, la cara blanquinèla de Joan-Miquèu Blanquer es venguda tornamai espaurugar los defensors de las lengas minorizadas e de la diversitat culturala. A l’Amassada Nacionala, lo ministre aviá afirmat son oposicion au tèxt propausat pel breton Paul Molac. Mas en responsa, los deputats li avián impausat una desfacha rara per un membre dau govèrn : 247 vòtes contra 76. Pièger, la resulta dins son quite camp, lo grop parlamentari de la majoritat En Marcha, es una umiliacion : 100 elegits vòtèron contra lo vejaire de Blanquer, e n’i a pas que 57 que li foguèron fidèus. Lo ministre sembla pas acceptar aquela umiliacion. E n’arribam a una situacion qu’es benlèu istorica, ont de parlamentaris de la majoritat sasisson lo Consèlh constitucionau per un tèxt que votèron lor colègas dau metèis partit !

Au dintre daus 60 deputats que pòrtan lo recors, 10 son elegits dins de circonscripcions occitanas (mentre que n’i a pas ges dins las autras regions que pòrtan una cultura).

Laurence Vichnievski de Puei de Doma (63)
Célia de Lavergne de Droma (26)
Sophie Beaudoin-Hubière de Nauta Vinhana (87)
Jean-Baptiste Moreau de Cruesa (23)
Christophe Jerretie de Corrèsa (19)
Alexandre Freschi d’Òlt e Garona (47)
Cathy Racon Bouzon de Bocas de Ròse (13)
Sereine Mauborgne de Var (83)
Françoise Dumas de Gard (30)
Jean-François Eliaou d’Erau (34)

Per eles, la defensa es preparada. Justifican lor accion en afirmant qu’es sonque l’article 6 de la lei Molac qu’es contestat, aquel qu’obligariá los conses a pagar lo prètzfach escolari daus enfants que seguisson un ensenhament en lenga regionala dins una autra comuna (perque i a pas aquela possibilitat dins lor vila/vilatge). Levat que lo Consèlh constitucionau foncciona pas coma un restaurant. Se li pòt pas comandar un programa a la carta. Quand una sasina es facha, totes los articles son tractats, examinats e doncas menaçats. L’institucion o explica ben sul sieu siti internet :

Procès intenté à la loi, le contrôle du Conseil constitutionnel se déploie indépendamment de la saisine qui l’a déclenché. Ainsi, il est indifférent au juge constitutionnel que les saisissants ne contestent que certaines dispositions de la loi. Si le contrôle porte en premier lieu sur les dispositions attaquées, « il appartient au Conseil constitutionnel de relever toute disposition de la loi déférée qui méconnaîtrait des règles ou principes de valeur constitutionnelle » (Cons. const., déc. n° 95-360 DC du 2 février 1995). C’est donc l’entier contenu de la loi qui est indivisiblement soumis à l’examen du juge constitutionnel, même si la déclaration de conformité n’est désormais relative qu’aux dispositions spécialement examinées par le Conseil dans sa décision.

Ara per LREM caldrà ben afrontar una division que sembla prigonda entre los enemics de la lei Molac e sos defensors. Aqueles son ben mai nombrós e fan coneisser lor colèra dempuòi dijòus fins au cap dau govèrn. Lo president dau grop parlamentari de l’Amassada, lo provençau Christophe Castaner, s’èra escondut au moment dau vòte dins l’emicicle. Voliá pas votar contra lo ministre, mas sabiá que la majoritat de sas tropas o farián e voliá pas nimai donar l’imatge d’un capitani en desacòrdi amb son equipatge. Dimars per la reunion de son grop, aurà de mau de s’amagar tornamai.

L’essenciau demòra pasmens la decision que deu rendre dins lo mes qu’arriba lo Consèlh constitucionau. Per defendre lo tèxt, la procedura possibla es de transmetre a sos membres un memòri que redigís un constitucionalista, per lor explicar un punt de vista. Paul Molac, lo deputat que prepausèt la lei, declarèt a França 3 Bretanha: « sabi que normalament ma lei es pas anticonstitucionala, mas aquò provòca d’ansia en mai ». Membre dau CREO de Tolosa, Nicolau Rei-Bethveder se voliá optimista la setmana passada per la validacion de l’article que deu permetre la generalizacion de l’ensenhament en « lengas regionalas » – « lo subjecte important per nosautres, pramor fòrça collègis e licèus an pas mai d’occitan ». Per çò que concernís l’ensenhament imersiu, l’ancian ministre de la Justícia, Jean-Jacques Urvoas, aviá ja considerat a la debuta d’abriu qu’es pas anticonstitucionau.

Per comprene çò que cambiariá l’aplicacion de la lei Molac e quins son los autres obstacles que se podràn encara li opausar, França 3 Occitania Pirenèus-Mediterranèa faguèt un reportatge dins son edicion en occitan de dissabte passat (qu’es de veire a la fin d’aqueu article). Lo vòte dau 8 d’abriu foguèt un eveniment istoric, que sembla actar un cambiament de la percepcion qu’an los elegits e la populacion de las lengas minorizadas. Mas las culturas demòran menaçadas de desaparicion, los efièches de la refòrma Blanquer contunhan d’èsser calamitoses. Lo temps manca, e 60 deputats an decidit de ne far perdre encara mai.

22 Avr

Dimanche 25 avril 2021 dans Viure al País : retrach de Florian Vernet, operacion País en Avairon e lo clip « Ma Pichona »

Ce dimanche à 10h 45 sur France 3 Occitanie Géraud Delbès vous invite à voir :


Le sujet principal de notre magazine de dimanche prochain est  consacré à Florian Vernet.

Florian est à la fois linguiste, pédagogue et écrivain. De nombreuses publications en occitan, livres de grammaire, romans, nouvelles, et bientôt un livre de science-fiction. Vous pouvez voir un extrait de ce reportage sur notre page Viure al País : ICI


Pour ce qui concerne le clip « Ma Pichona » du groupe Aqueles, 
nous vous laissons le plaisir de le découvrir dans notre émission de dimanche.

 Le groupe Aqueles

 

Et en attendant, voici quelques images du sujet consacré à la dernière campagne de collectage menée par l’Institut Occitan d’Aveyron :

 

@Vicenta

 

16 Avr

Una programacion 100% Sirventés, aqueste dimenge a 10 oras 45 sus France 3 !

Dempuòi sa creacion en 1996, Sirventés es vengut un actor mager de la creacion en lenga occitana.

Marius Blénet a poussé les portes de cette coopérative d’artistes et de techniciens du spectacle vivant basée à Sévérac le Château en Aveyron :

Les locaux de Sirventés à Séverac le Château (12)


Les 20 et 21 mars dernier, r
eprenant une tradition du massif central les « Revelhets », les artistes de Sirventés sont allés à la rencontre du public, proposant d’interpréter leurs histoires et leurs chants aux portes des maisons, sur les places et sous les fenêtres des habitants.

N’avèm aprofechat per los filmar :


Un autre extrait est disponible sur la page : Viure al País

 

@Vicenta

 

 

 

RSS